تحرکات دیپلماتیک برای پایان جنگ وارد مرحله تازه‌ای شده است. گزارش‌ها از پیشنهاد عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، با تأیید ترامپ حکایت دارند؛ پیشنهادی که انتقال اورانیوم ۶۰ درصدی ایران به کشور ثالث، از جمله روسیه، را در بر می‌گیرد. پاکستان، ترکیه، عربستان و قطر نیز به‌عنوان کشورهای ضامن احتمالی توافق مطرح شده‌اند؛ تضمینی که بر اساس آن، در صورت فروپاشی توافق، امکان بازگرداندن اورانیوم به ایران فراهم شود.
تأکید عمان بر ضرورت تغییر رویکرد آمریکا
وزیر امور خارجه عمان با انتقاد از سیاست واشنگتن در قبال تهران اعلام کرده است که معرفی ایران به‌عنوان تهدید امنیتی، مانعی در مسیر تحقق صلح است. این موضع در شرایطی مطرح می‌شود که مسقط همچنان در معادلات دیپلماتیک مرتبط با ایران و تحولات منطقه جایگاه مهمی دارد.
در همین چارچوب، مسعود پزشکیان تأکید کرده است که کشورهای منطقه می‌توانند بدون وابستگی به آمریکا، مسائل و اختلافات خود را از طریق همکاری‌های چندجانبه حل‌وفصل کنند. از نگاه تهران، تداوم مداخله نظامی خارجی نه‌تنها امنیت منطقه را تقویت نمی‌کند، بلکه زمینه گسترش همکاری میان کشورهای منطقه را نیز افزایش می‌دهد.
چین در شورای امنیت؛ انتقاد از سیاست فشار حداکثری
نماینده چین در شورای امنیت سازمان ملل، خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام و اعمال سیاست فشار حداکثری را ریشه اصلی وضعیت بحرانی کنونی دانسته است. پکن همچنین عملکرد تروئیکای اروپایی در اجرای تعهدات برجامی را مورد انتقاد قرار داده و مکانیسم ماشه را از نظر حقوقی و رویه‌ای دارای ایراد اساسی توصیف کرده است.
چین همچنین حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دلیل مستقیم ناتوانی آژانس در انجام بازرسی‌ها دانسته است. هم‌زمان، نماینده پاکستان در شورای امنیت بر ضرورت خویشتن‌داری طرف‌ها و حل‌وفصل اختلافات از مسیر دیپلماسی مستمر و راهکارهای صلح‌آمیز تأکید کرده است.
تهران: نشست شورای امنیت مبنای قانونی ندارد
نماینده ایران در شورای امنیت، نشست اخیر درباره قطعنامه ۲۲۳۱ را فاقد مبنای قانونی و معتبر دانسته و اعلام کرده است که این قطعنامه در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ منقضی شده است. تهران همچنین از انفعال شورای امنیت در برابر حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران انتقاد کرده است.
در بخش دیگری از این نشست، نماینده ایران با نمایش تصاویر کودکان شهید میناب، نماینده آمریکا را درباره کشته‌شدن کودکان بی‌گناه ایرانی مورد پرسش قرار داده است. این اقدام، مسئولیت‌پذیری در قبال پیامدهای انسانی جنگ را به یکی از محورهای برجسته موضع‌گیری ایران در عرصه بین‌المللی تبدیل کرده است.
پزشکیان: حملات به تأسیسات انرژی، اقتصاد جهان را تهدید می‌کند
مسعود پزشکیان در هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو، حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات انرژی ایران در میانه مذاکرات سیاسی را اقدامی مخاطره‌آمیز برای امنیت جهانی دانسته است. او هشدار داده که این حملات می‌توانند زنجیره تأمین انرژی و ثبات اقتصادی را با اختلال مواجه کنند.
رئیس‌جمهور ایران همچنین تحریم‌های یک‌جانبه، محاصره دریایی و هوایی و فشار بر سایر کشورها برای همراهی با این اقدامات را تهدیدی جدی برای بازارهای بین‌المللی انرژی توصیف کرده است. به گفته پزشکیان، حضور و اقدامات نظامی آمریکا در خلیج فارس با ایجاد شوک‌های شدید، فرایند قیمت‌گذاری، عرضه و ترانزیت انرژی را مختل می‌کند.
پزشکیان با اشاره به ظرفیت تولید سالانه ۲۸۰ میلیارد مترمکعب گاز ایران، از آمادگی تهران برای سرمایه‌گذاری مشترک خارجی و گسترش تجارت گاز خبر داده است. او همچنین بر نقش مجمع کشورهای صادرکننده گاز در توسعه فناوری، مدیریت پایدار زیست‌محیطی، گسترش بازارها و مقابله با فقر انرژی تأکید کرده است.
تنگه هرمز؛ هشدار دریایی و تشدید محدودیت‌های عبور
روابط عمومی نیروی دریایی ارتش اعلام کرده است که یک نفتکش متخلف پس از خاموش‌کردن سامانه‌های ردیابی و تلاش برای عبور از محدوده ممنوعه و ناامن در شرق تنگه هرمز، با مین‌های دریایی برخورد کرده و دچار آسیب و حریق شده است. بر اساس این اعلام، عبور شناورهای متخلف و کشتی‌هایی که بدون هماهنگی قصد تردد دارند، با محدودیت و خطر مواجه است و عبور ایمن مستلزم هماهنگی با نیروهای مسلح ایران عنوان شده است.
در تحولی دیگر، نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس درباره فعالیت شناورهای شرکت کشتیرانی سینوکُر هشدار داده است. بر اساس این هشدار، شناورهای این شرکت در سه ماه گذشته بیشترین تخلفات عبور را مرتکب شده‌اند و علیه دست‌کم هفت مورد از آنها اقدامات اجرایی صورت گرفته است. همچنین اعلام شده که از اول نوامبر، برخورد قانونی با شناورهای این شرکت در دستور کار قرار خواهد گرفت.
نفت؛ امید به توافق در برابر نگرانی‌های امنیتی
قیمت نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت در معاملات روز سه‌شنبه، تحت تأثیر افزایش امیدها به توافق برای پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران کاهش یافت. بااین‌حال، ادامه حملات به عربستان سعودی و نگرانی‌ها درباره امنیت تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز، مانع افت بیشتر قیمت‌ها شد و برنت همچنان نزدیک اوج شش‌ماهه خود باقی ماند.
در همین حال، دونالد ترامپ گفته است که انتظار داشته قیمت نفت در جریان جنگ با ایران دو یا سه برابر شود و به حدود ۱۸۵ دلار برسد. او با وجود اشاره به چنین افزایشی، بار دیگر مدعی شده است که جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، حمله نظامی را توجیه می‌کرد.
هزینه ۴۶۸ میلیارد دلاری جنگ برای مصرف‌کنندگان جهان
مطالعه مرکز مطالعات انرژی و هوای پاک فنلاند نشان می‌دهد اختلال عرضه سوخت در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و بسته‌شدن عملی تنگه هرمز، ۴۶۸ میلیارد دلار هزینه اضافی به مصرف‌کنندگان در ۱۶۹ کشور تحمیل کرده است.
بر اساس این مطالعه، سهم آمریکا از این هزینه‌ها به ۱۶۰ میلیارد دلار رسیده و هزینه اضافی هر آمریکایی ۴۷۱ دلار برآورد شده است. این ارقام نشان می‌دهد پیامدهای جنگ به میدان نظامی محدود نمانده و افزایش هزینه انرژی، فشار مستقیمی بر اقتصاد خانوارها و بازارهای جهانی وارد کرده است.
در سوی دیگر، پنتاگون هزینه جنگ آمریکا علیه ایران را بیش از ۴۷ میلیارد دلار برآورد کرده است. مجموعه این هزینه‌ها در کنار اختلال در حمل‌ونقل انرژی و افزایش نااطمینانی در بازارها، فشار اقتصادی ناشی از ادامه درگیری را برجسته می‌کند.
ترامپ: جنگ هر زمان که بخواهم تمام می‌شود
دونالد ترامپ در اظهاراتی تازه مدعی شده است که جنگ با ایران می‌تواند هر زمان که او بخواهد پایان یابد. او همچنین گفته است که آمریکا ایران را از نظر نظامی، مالی و اقتصادی تضعیف کرده و تهران از سال ۱۹۷۹ به دنبال جنگ با واشنگتن بوده است؛ ادعاهایی که در چارچوب مواضع تهاجمی او علیه ایران مطرح شده‌اند.
ترامپ در اظهارات دیگری گفته است که اگر دوباره فرصت تصمیم‌گیری درباره حمله به ایران را داشته باشد، باز هم این اقدام را انجام خواهد داد. او همچنین بر ضرورت پایان‌دادن قاطعانه به پرونده هسته‌ای ایران تأکید کرده و گفته است که ایران نباید هرگز به سلاح هسته‌ای دست یابد.
رئیس‌جمهور آمریکا در عین حال اعلام کرده است که تحولات مربوط به جنگ طی دو تا سه هفته آینده روشن‌تر خواهد شد. این اظهارات در شرایطی بیان می‌شود که هم‌زمان، تلاش‌های دیپلماتیک برای توافق و نگرانی‌ها درباره پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ ادامه دارد.
نتانیاهو؛ ادعای پیروزی در سایه نگرانی‌های سیاسی
بنیامین نتانیاهو در نخستین سخنرانی خود پس از انتخابات، مدعی شده است که اقدامات دولتش چهره غرب آسیا را تغییر داده، تهدیدهای وجودی را از اسرائیل دور کرده و ایران را تضعیف کرده است. او همچنین با اشاره به همکاری با ترامپ، وعده داده که تهدید ایران را برای همیشه از بین ببرد.
نتانیاهو در عین حال گفته است که تا زمانی که نظام جمهوری اسلامی پابرجاست، کار پایان نیافته؛ موضعی که بر تداوم تقابل با ایران دلالت دارد. او همچنین بر مخالفت خود با تشکیل دولتی متکی بر فهرست‌های عربی غیرصهیونیستی تأکید کرده است.
در مقابل، رئیس پیشین موساد با انتقاد از نتانیاهو، روایت او درباره تهدید هسته‌ای ایران و دلایل ادامه جنگ را زیر سؤال برده و ترور آیت‌الله سید علی خامنه‌ای را خطایی راهبردی دانسته است که می‌تواند پیامدهای امنیتی بلندمدتی برای اسرائیل داشته باشد. هم‌زمان، افزایش احتمال تحقیقات کنگره آمریکا درباره عملکرد پیت هگست در پرونده «سیگنال‌گیت» و جنگ ایران، موقعیت سیاسی وزیر جنگ آمریکا را نیز تحت فشار قرار داده است؛ تا جایی که احتمال نامزدی او برای کرسی سنای تنسی به‌عنوان اقدامی پیش‌دستانه در برابر احتمال استیضاح یا برکناری مطرح شده است.
چین و گسترش دیپلماسی برای مهار بحران منطقه‌ای
چین از اعزام فرستاده ویژه به کشورهای مرتبط با تحولات خاورمیانه خبر داده است. هدف این اقدام، تقویت گفت‌وگوها، کاهش تنش‌ها و جلوگیری از سرایت بحران به دریای سرخ و شاخ آفریقا اعلام شده است. این تصمیم نشان می‌دهد دامنه نگرانی‌ها از جنگ، فراتر از جبهه مستقیم ایران و آمریکا گسترش یافته است.
در همین حال، بغداد تأکید کرده است که خاک عراق نباید به سکویی برای حمله به کشورهای منطقه تبدیل شود. هم‌زمان، کتائب حزب‌الله عراق درباره ادامه بسته‌ماندن گذرگاه‌های مرزی با ایران هشدار داده و اعلام کرده است که در صورت تداوم این وضعیت، گذرگاه‌های مرزی با اردن و عربستان نیز ممکن است مسدود شوند.
امنیت منطقه؛ از تضمین‌های خارجی تا همکاری درون‌زا
سرلشکر رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، با تأکید بر ناتوانی آمریکا در تأمین امنیت کشورهای منطقه گفته است که واشنگتن برای هیچ‌یک از کشورهای غرب آسیا امنیت به ارمغان نیاورده است. او راهکار پایدار را در امنیت برخاسته از درون منطقه و جلوگیری از مداخله خارجی دانسته است.
این موضع با تأکید پزشکیان بر حل مسائل منطقه بدون وابستگی به آمریکا همسو است. در شرایطی که پیشنهادهای دیپلماتیک برای پایان جنگ مطرح شده، اختلاف بر سر تضمین‌های امنیتی، پرونده هسته‌ای، تنگه هرمز و پیامدهای اقتصادی جنگ همچنان از عوامل تعیین‌کننده مسیر تحولات به شمار می‌رود.
