سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به اظهارات اخیر امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، واکنش نشان داد؛ اظهاراتی که در آن، قیمت بالای سوخت ناشی از جنگ آمریکا علیه ایران به‌عنوان یکی از عوامل بروز ناآرامی‌های اخیر در فرانسه مطرح شده است.
عراقچی در پیام خود، با ضمیمه کردن پیام پیشین ماکرون خطاب به دونالد ترامپ در حمایت از جنگ علیه ایران، به تناقض میان مواضع قبلی رئیس‌جمهور فرانسه و اظهارات اخیر او درباره پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جنگ اشاره کرد.
وزیر امور خارجه ایران نوشت: «آقای ماکرون زمانی زمینه را برای این وضعیت فراهم کرد که به رئیس‌جمهور آمریکا اطمینان داد از جنایات علیه ایرانیان استقبال می‌کند.»
این واکنش، فراتر از یک اختلاف لفظی میان مقام‌های تهران و پاریس، بر موضوع مهم‌تری دست می‌گذارد: پیامدهای جنگ‌ها محدود به میدان نبرد نیست و حمایت سیاسی از یک جنگ می‌تواند هزینه‌هایی فراتر از محاسبات اولیه برای کشورهای حامی آن ایجاد کند.
هزینه‌های جنگ علیه ایران؛ از میدان نبرد تا اقتصاد اروپا
یکی از محورهای اصلی پیام عراقچی، پیوند دادن پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جنگ علیه ایران با مواضع سیاسی رهبران غربی است. افزایش قیمت سوخت، فشار بر هزینه‌های زندگی و تشدید نگرانی‌های اقتصادی می‌تواند در شرایط بحران‌های بین‌المللی، به عاملی برای افزایش نارضایتی عمومی تبدیل شود.
در چنین شرایطی، اگر جنگی به اختلال در بازار انرژی یا افزایش هزینه‌های اقتصادی منجر شود، آثار آن لزوماً در مرزهای کشور هدف باقی نمی‌ماند. اقتصادهای اروپایی نیز، به‌ویژه در حوزه انرژی و حمل‌ونقل، می‌توانند از پیامدهای تنش‌های نظامی در مناطق راهبردی تأثیر بپذیرند.
با این حال، نسبت دادن تمام ناآرامی‌های داخلی فرانسه به قیمت سوخت یا جنگ علیه ایران، بدون بررسی سایر عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، نمی‌تواند توضیح کاملی برای تحولات این کشور باشد. اهمیت موضع عراقچی در این است که مسئولیت سیاسی رهبران حامی جنگ را در برابر پیامدهای احتمالی تصمیم‌هایشان قرار می‌دهد؛ موضوعی که در ارزیابی سیاست خارجی قدرت‌های غربی اهمیت ویژه‌ای دارد.
تناقض در مواضع پاریس؛ حمایت از جنگ یا نگرانی از تبعات آن؟
انتقاد عراقچی از ماکرون، بر فاصله میان موضع‌گیری پیشین او در قبال جنگ علیه ایران و نگرانی‌های مطرح‌شده درباره تبعات اقتصادی این جنگ متمرکز است.
از نگاه تهران، حمایت سیاسی از اقدام نظامی علیه ایران را نمی‌توان از پیامدهای احتمالی آن جدا کرد. اگر یک دولت از سیاستی حمایت کند که به تشدید درگیری‌های منطقه‌ای و اختلال در بازارهای انرژی منجر شود، طبیعی است که مواضع آن دولت درباره هزینه‌های ناشی از بحران نیز در معرض پرسش قرار گیرد.
البته برای ارزیابی دقیق مسئولیت دولت فرانسه در تحولات اخیر، باید میان حمایت سیاسی از جنگ، نقش مستقیم در تصمیم‌های نظامی و عوامل داخلی ناآرامی‌ها تمایز قائل شد. با وجود این، پیام عراقچی نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران قصد دارد حمایت برخی رهبران اروپایی از سیاست‌های واشنگتن را به موضوعی برای مطالبه پاسخ‌گویی سیاسی تبدیل کند.
این رویکرد همچنین حامل پیامی دیپلماتیک است: نمی‌توان در سطح بین‌المللی از اقدام نظامی علیه یک کشور حمایت کرد و هم‌زمان، هنگام مواجهه با هزینه‌های احتمالی آن، مسئولیت سیاسی چنین موضعی را نادیده گرفت.
عراقچی: مردم فرانسه خواهان تغییرات بنیادین هستند
وزیر امور خارجه ایران در بخش دیگری از پیام خود، فرافکنی درباره جنگ را دیرهنگام دانست و نوشت: «دیگر برای فرافکنی و مقصر دانستن جنگی که امثال او در ایجاد آن نقش داشتند، خیلی دیر شده است.»
عراقچی سپس به مطالبات داخلی جامعه فرانسه اشاره کرد و با تأکید بر ضرورت شنیدن صدای مردم، افزود که فرانسوی‌ها خواهان تغییرات بنیادین، از جمله تضمین آزادی تجمعات، هستند.
او در پایان خطاب به ماکرون نوشت: «آقای رئیس‌جمهور، به صدای آینده فرانسه گوش بدهید.»
ورود عراقچی به موضوع آزادی تجمعات در فرانسه، بُعد سیاسی و حقوق بشری تازه‌ای به این واکنش می‌دهد. تهران با این موضع‌گیری تلاش می‌کند بحث را از پیامدهای اقتصادی جنگ فراتر ببرد و آن را به مسئولیت دولت‌ها در قبال مطالبات شهروندان و آزادی‌های عمومی پیوند بزند.
در عین حال، ارزیابی وضعیت آزادی تجمعات و علل ناآرامی‌های فرانسه نیازمند بررسی مستقل شرایط داخلی این کشور است و نمی‌توان صرفاً بر مبنای موضع یک مقام خارجی درباره آن قضاوت کرد.
پیام سیاسی تهران به اروپا؛ حمایت از جنگ بدون هزینه نیست
واکنش عراقچی را می‌توان بخشی از تلاش دیپلماتیک ایران برای برجسته کردن هزینه‌های حمایت غرب از جنگ علیه جمهوری اسلامی دانست. در این چارچوب، تهران می‌کوشد نشان دهد که تصمیم‌های نظامی و امنیتی قدرت‌های بزرگ، علاوه بر پیامدهای مستقیم در منطقه درگیری، ممکن است اقتصاد، امنیت انرژی و فضای سیاسی کشورهای حامی جنگ را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این پیام به‌ویژه برای دولت‌های اروپایی اهمیت دارد؛ دولت‌هایی که از یک‌سو با ملاحظات امنیتی و روابط خود با آمریکا مواجه‌اند و از سوی دیگر، باید نسبت به پیامدهای اقتصادی و اجتماعی بحران‌های بین‌المللی پاسخ‌گو باشند.
با این حال، تبدیل این استدلال سیاسی به نتیجه‌ای قطعی درباره منشأ ناآرامی‌های فرانسه، به شواهد مستقل نیاز دارد. آنچه در پیام عراقچی برجسته است، تلاش برای یادآوری مسئولیت سیاسی حامیان جنگ و زیر سؤال بردن این تصور است که می‌توان از اقدام نظامی حمایت کرد، اما از تبعات آن فاصله گرفت.
پیام عراقچی به ماکرون، تنها واکنشی به یک اظهارنظر درباره قیمت سوخت نیست؛ بلکه تلاشی برای برجسته کردن تناقض میان حمایت سیاسی از جنگ علیه ایران و نگرانی از هزینه‌های آن است. از نگاه تهران، رهبران حامی جنگ نمی‌توانند مسئولیت مواضع خود را نادیده بگیرند. با این حال، میزان تأثیر جنگ بر ناآرامی‌های فرانسه و سهم آن در افزایش قیمت سوخت، موضوعی است که برای نتیجه‌گیری قطعی به داده‌ها و شواهد مستقل نیاز دارد.
