روزنامه انگلیسی فایننشال‌تایمز گزارش داد دولت دونالد ترامپ در تلاش برای مهار افزایش قیمت سوخت در آمریکا، طرحی را بررسی می‌کند که بر اساس آن، برخی نفتکش‌های تحریم‌شده مرتبط با ایران و روسیه بتوانند با تغییر مالکیت و انتقال به شرکت‌های کشتیرانی دیگر، مجوز بازگشت به بازار جهانی را دریافت کنند.
بر اساس این گزارش، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) ممکن است درخواست فروش نفتکش‌های موسوم به «ناوگان سایه» به خریداران معتبر را به‌صورت موردی بررسی کند. در صورت تأیید این معاملات و صدور مجوزهای لازم، امکان لغو تحریم‌های مربوط به برخی کشتی‌ها فراهم خواهد شد.
هدف اعلام‌شده این طرح، افزایش ظرفیت حمل‌ونقل دریایی نفت خام و فرآورده‌های پالایش‌شده و کاهش نرخ کرایه نفتکش‌هاست؛ هزینه‌هایی که افزایش آن‌ها به فشارهای موجود بر بازار سوخت دامن زده است.
انتخابات میان‌دوره‌ای و فشار افزایش قیمت سوخت بر کاخ سفید
بررسی این طرح در شرایطی انجام می‌شود که افزایش قیمت انرژی و تورم، به یکی از چالش‌های اقتصادی دولت ترامپ تبدیل شده است. طبق گزارش فایننشال‌تایمز، نگرانی از پیامدهای افزایش هزینه‌های زندگی برای رأی‌دهندگان، کاخ سفید را به سمت بررسی راهکارهای مختلف برای مهار قیمت سوخت پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر سوق داده است.
داده‌های منتشرشده در هفته مورد اشاره این گزارش نشان می‌دهد نرخ تورم مصرف‌کننده آمریکا در ماه سپتامبر به ۳.۷ درصد رسیده است؛ افزایشی که همزمان با انتقال فشار قیمت سوخت به بخش‌های دیگر اقتصاد رخ داده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، نیز در جریان کنفرانس جهانی نفت در ریاض، کمبود نفتکش‌ها را یکی از عوامل محدودکننده حمل‌ونقل انرژی معرفی کرد. به گفته سه فرد حاضر در این نشست، رایت روز دوشنبه از طریق ارتباط تصویری توضیح داد که بازگرداندن بخشی از نفتکش‌های تحریم‌شده به چرخه تجارت می‌تواند از فشار موجود بر نرخ‌های حمل‌ونقل بکاهد.
باب مک‌نالی، مشاور پیشین انرژی در دولت جورج دبلیو بوش و رئیس شرکت مشاوره انرژی رپیدان انرژی، در همین زمینه گفت دولت آمریکا برای کاهش قیمت سوخت پیش از انتخابات به دنبال راهکارهای مختلف است؛ حتی اگر تأثیر برخی از این اقدامات محدود باشد.
گازوئیل گران و دشواری مهار بحران بازار انرژی آمریکا
تلاش برای کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی تنها بخشی از اقدامات دولت آمریکا برای مقابله با افزایش قیمت سوخت است. بر اساس گزارش فایننشال‌تایمز، کاخ سفید از متحدان خود خواسته است گازوئیل بیشتری وارد بازار کنند و همزمان احتمال محدودیت صادرات سوخت را مطرح کرده است.
دونالد ترامپ همچنین فرمان اجرایی‌ای امضا کرده که استفاده از گازوئیل قرمزِ معاف از مالیات را در جاده‌های عمومی مجاز می‌کند؛ اقدامی که با هدف افزایش انعطاف‌پذیری در تأمین سوخت دنبال شده است.
با وجود این اقدامات، قیمت گازوئیل همچنان در سطح بالایی قرار دارد. طبق ارقام نقل‌شده در گزارش، میانگین قیمت این سوخت در جایگاه‌های عرضه آمریکا در روز پنج‌شنبه به ۶.۳۱ دلار برای هر گالن رسید؛ رقمی که اندکی پایین‌تر از رکورد ۶.۵۳ دلاری هفته‌های اخیر بود.
آژانس بین‌المللی انرژی نیز در همان هفته هشدار داد که کمبود جهانی گازوئیل ممکن است تا اواسط سال ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند. این چشم‌انداز نشان می‌دهد که فشار بر بازار سوخت صرفاً به هزینه حمل‌ونقل محدود نیست و مجموعه‌ای از عوامل عرضه، تقاضا و ریسک‌های ژئوپلیتیکی در آن نقش دارند.
چرا لغو تحریم نفتکش‌ها ممکن است قیمت سوخت را کاهش ندهد؟
با وجود بررسی کاهش محدودیت‌ها، تحلیلگران درباره میزان تأثیر این سیاست بر قیمت نهایی سوخت تردید دارند. شرکت مشاوره انرژی اَسپکتس برآورد کرده است که بین ۱۳ تا ۱۹ درصد از ناوگان نفتکش‌های جهان تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارند؛ با این حال، همه این کشتی‌ها الزاماً ظرفیت عملیاتی مناسب یا امکان بازگشت سریع به ناوگان تجاری اصلی را ندارند.
به گفته این شرکت، قدمت بالای بسیاری از نفتکش‌های تحریم‌شده و احتمال ضعف در نگهداری آن‌ها می‌تواند منافع ناشی از لغو محدودیت‌ها را کاهش دهد. در نتیجه، آزادسازی این کشتی‌ها لزوماً به افزایش معنادار ظرفیت حمل‌ونقل دریایی در کوتاه‌مدت منجر نخواهد شد.
اَسپکتس همچنین اعلام کرده است که بیشتر نفتکش‌های تحریم‌شده به دلیل ارتباط با روسیه یا ونزوئلا، در سه ماه گذشته به فعالیت تجاری خود ادامه داده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که لغو تحریم‌ها در برخی موارد ممکن است بیش از آنکه ظرفیت تازه‌ای ایجاد کند، وضعیت حقوقی فعالیت کشتی‌هایی را تغییر دهد که پیش‌تر نیز در بازار حضور داشته‌اند.
دانیل یرگین، نایب‌رئیس شرکت اس‌اندپی گلوبال، نیز با اشاره به تغییر تمرکز سیاست‌گذاران از نفت خام به کمبود نفتکش‌ها، بر اهمیت محدودیت‌های لجستیکی در بازار فرآورده‌های نفتی تأکید کرده است.
در همین حال، گروه پژوهشی کپلر انتظار دارد طرح مورد بررسی تأثیر ناچیزی بر بحران فعلی نفتکش‌ها داشته باشد. از نگاه این گروه، افزایش خطرات ناشی از جنگ در خاورمیانه، عامل مهم‌تری در بالا رفتن هزینه‌های حمل‌ونقل و فشار بر بازار سوخت است.
پیامدهای احتمالی تغییر سیاست تحریمی واشنگتن
بررسی امکان فروش نفتکش‌های تحریم‌شده و صدور مجوز برای فعالیت مجدد آن‌ها، از یک سو نشان‌دهنده تلاش دولت آمریکا برای استفاده از ابزارهای مقرراتی در مدیریت بازار انرژی است و از سوی دیگر، محدودیت‌های سیاست تحریم را در شرایط فشار بر عرضه و افزایش هزینه‌ها برجسته می‌کند.
اگر این طرح اجرایی شود، نحوه اجرای آن، دامنه نفتکش‌های مشمول، شرایط خریداران و میزان دسترسی کشتی‌ها به خدمات بیمه، بندری و مالی تعیین خواهد کرد که چه مقدار ظرفیت واقعی به بازار بازمی‌گردد. صرف تغییر مالکیت یا لغو محدودیت‌های حقوقی، بدون فراهم شدن امکان فعالیت قانونی و عملیاتی، برای کاهش پایدار هزینه‌های حمل‌ونقل کافی نیست.
برای ایران و روسیه نیز هرگونه تغییر در وضعیت نفتکش‌های مرتبط با آن‌ها می‌تواند از نظر تجارت دریایی و اجرای تحریم‌ها اهمیت داشته باشد؛ اما این موضوع به معنای لغو عمومی تحریم‌های نفتی یا تغییر قطعی سیاست واشنگتن در قبال صادرات انرژی این دو کشور نیست.
در مجموع، بررسی کاهش محدودیت‌ها علیه برخی نفتکش‌ها را باید بخشی از تلاش دولت ترامپ برای مدیریت فشار قیمت سوخت پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای دانست. با این حال، ارزیابی‌های منتشرشده نشان می‌دهد که بدون کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی و رفع سایر موانع عرضه، این اقدام به‌تنهایی احتمالاً اثر محدودی بر قیمت گازوئیل و هزینه انرژی در آمریکا خواهد داشت.
