هفته گذشته اسرائیل باند فرودگاه هوایی ابوظهور در سوریه را هدف قرار داد؛ تأسیساتی که عمدتاً غیرفعال بوده و پرواز قابل توجهی از آن انجام نمیشود. با وجود خسارت محدود این حمله، موقعیت جغرافیایی آن توجهها را به خود جلب کرد، زیرا این پایگاه در استان ادلب و در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری مرز ترکیه قرار دارد.
مقامهای اسرائیلی نیز بلافاصله این حمله را با حضور نظامی ترکیه در سوریه مرتبط کردند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، مدعی شد تلآویو استقرار نظامی ترکیه در حال پیشروی به سمت جنوب را تهدیدی علیه خود میداند و با این حمله قصد داشته پیام روشنی به آنکارا ارسال کند. اسرائیل کاتز، وزیر جنگ اسرائیل، نیز رجب طیب اردوغان را به کشاندن ترکیه به «ماجراجوییهای خطرناک» در سوریه متهم کرد.
واکنش محتاطانه آنکارا به حمله اسرائیل
این حمله حتی با واکنش انتقادی برخی مقامهای نزدیک به آمریکا نیز روبهرو شد. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه واشنگتن در سوریه، حمله به فرودگاه ابوظهور را تشدیدی غیرضروری دانست که به ثبات منطقه کمک نمیکند.
در همین حال، مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، نیز از تلاش برای ایجاد سازوکاری جهت کاهش تنش خبر داد و تأکید کرد که هیچکس خواهان تشدید تنش و خشونت نیست.
از سوی دیگر، واکنش ترکیه به این حمله محتاطانه بود. آنکارا در حالی که بر ادامه حمایت خود از سوریه تأکید کرده، نشان داده است که فعلاً تمایلی به ورود مستقیم به درگیری با اسرائیل ندارد.
اختلاف آنکارا و تلآویو بر سر آینده سوریه
یکی از ریشههای اصلی تنش میان ترکیه و اسرائیل، اختلاف دو طرف بر سر آینده سوریه عنوان شده است. ترکیه خواهان سوریهای متحد، قدرتمند، باثبات و مستقل است، در حالی که تحلیل ارائهشده در این گزارش معتقد است اسرائیل از تداوم یک سوریه ضعیف، تقسیمشده و بیثبات سود میبرد.
بر همین اساس، تقویت دولت احمد الشرع در دمشق از نگاه آنکارا یک هدف راهبردی و از دید تلآویو میتواند تهدیدی علیه منافع اسرائیل تلقی شود.
در این چارچوب، رقابت دو کشور تنها به اقدامات نظامی محدود نمیشود و سوریه به یکی از اصلیترین میدانهای رقابت راهبردی آنها تبدیل شده است.
آیا اسرائیل به نیروهای ترکیه حمله میکند؟
یکی از نگرانیهای اصلی مطرحشده، احتمال گسترش حملات اسرائیل به منافع مستقیم ترکیه در سوریه است. در این گزارش به مطلبی از روزنامه اسرائیل هیوم اشاره شده که بر اساس آن، اسرائیل نحوه عملکرد ماده ۵ ناتو را بررسی کرده تا مشخص شود آیا حمله به نیروهای ترکیه در خارج از خاک این کشور الزاماً موجب ورود ناتو به درگیری خواهد شد یا خیر.
بر همین اساس، این احتمال مطرح شده که در صورت ادامه تنش، اسرائیل به جای حمله مستقیم به خاک ترکیه، نیروها، تجهیزات یا پایگاههای این کشور در خارج از مرزهایش را هدف قرار دهد.
با این حال، واکنش مستقیم نظامی ترکیه میتواند خطر گسترش درگیری را افزایش دهد. از همین رو، پیشنهاد مطرحشده برای آنکارا، ترکیبی از آمادگی نظامی، بازدارندگی، دیپلماسی و ادامه حضور در سوریه است.
ترکیه در چنین شرایطی باید ضمن حفظ خویشتنداری، خطوط قرمز خود را بهروشنی مشخص کند و اجازه ندهد تلآویو زمان و شرایط رویارویی را تعیین کند. در عین حال، هرگونه تصور از انفعال آنکارا میتواند اسرائیل را به اقدامات پرریسکتر تشویق کند.
در نهایت، به نظر میرسد رقابت ترکیه و اسرائیل در سوریه وارد مرحلهای حساس شده است؛ مرحلهای که در آن، حفظ نفوذ آنکارا در سوریه از یک سو و جلوگیری از تبدیل این رقابت به رویارویی مستقیم از سوی دیگر، به چالش اصلی ترکیه تبدیل شده است.
