رئیس دولت تروریست آمریکا بار دیگر سودای ماندن در کاخ سفید پس از پایان دوره فعلی را مطرح کرد؛ اینبار با اظهاراتی که نشان میدهد ایده سومین دوره ریاستجمهوری برایش همچنان روی میز است. دونالد ترامپ در جمع هوادارانش در «میرتلبیچ» کارولینای جنوبی گفت طبق قوانین فعلی اجازه نامزدی دوباره را ندارد اما اگر این مقررات تغییر کند، «بسیار خوشحال» خواهد شد. این اظهارنظر در حالی مطرح شد که وی تنها چند روز پیش نیز گفته بود «قانون در این زمینه بسیار سختگیر است» اما در را بهطور کامل برای دوره سوم نبستهام.
اصرار ترامپ بر تداوم حضورش در قدرت را میتوان بخشی از جاهطلبی سیاسی وی برای حفظ نفوذ و جلوگیری از پایان یافتن «دوران ترامپ» دانست. در حالی که قانون اساسی آمریکا ریاستجمهوری را به ۲ دوره محدود کرده است، ترامپ نهتنها بارها درباره امکان دوره سوم صحبت کرده، بلکه با ادامه این بحث، موضوع آینده سیاسی خود را به یکی از مسائل مهم درون حزب جمهوریخواه تبدیل کرده است.
ترامپ ژانویه ۲۰۲۵ برای دومین دوره غیرمتوالی وارد کاخ سفید شد و این دوره طبق برنامه، ژانویه ۲۰۲۹ پایان مییابد. در نتیجه اگرچه تا انتخابات ۲۰۲۸ هنوز فاصلهای ۲ ساله وجود دارد اما طرح مکرر ایده دوره سوم نشان میدهد ترامپ نمیخواهد آینده سیاسی خود را صرفاً به پایان دوره فعلی محدود کند.
چرا ترامپ نگران پایان حضور در کاخ سفید است؟
در بررسیها، مهمترین هدف ترامپ برای ماندن در قدرت برای دوره سوم ریاستجمهوری، ادامه حضور در مرکز قدرت آمریکا عنوان شده است؛ بهویژه که کارنامه فعلی ترامپ در سیاست خارجی با شکست در جنگ علیه ایران و همچنین نرخ تورم افزایشی در حوزه اقتصاد بسیار آشفته است و شاید وی با طرح ادعای ریاستجمهوری در دوره سوم به دنبال خرید زمان برای سرپوش گذاشتن بر شکستهای سیاسی و اقتصادی خود در این دوره است. این گزاره بهویژه از آنجا اهمیت بیشتری مییابد که بر اساس نظرسنجی ایپسوس که هفته گذشته منتشر شد، میزان محبوبیت ترامپ به پایینترین سطح دوران ریاستجمهوری وی رسیده و اکثریت قریب به اتفاق آمریکاییها نگران طولانی شدن جنگ تجاوزکارانه آمریکا علیه ایران هستند. بر اساس این گزارش، فقط ۳۳ درصد شرکتکنندگان در این نظرسنجی ۴ روزه عملکرد ترامپ در کاخ سفید را تأیید کردند، در حالی که ۶۷ درصد از وی راضی نیستند.
کارشناسان معتقدند سودای ترامپ برای ماندن در قدرت و مطرح کردن ایده سومین دوره ریاستجمهوری، در کنار سابقه طولانی وی در مواجهه با استیضاح، تحقیقات و اتهامات قضایی، قابل بررسی است. ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود ۲ بار استیضاح شد و پس از بازگشت به کاخ سفید نیز بار دیگر بحث تحقیقات و حتی احتمال استیضاح مجددش مطرح شده است. در واقع قدرت ریاستجمهوری میتواند برای ترامپ سپری سیاسی در برابر فشارهای حقوقی و تحقیقات آینده نیز باشد. تجربه دوره نخست نشان داد حضور در کاخ سفید چه تفاوت بزرگی در نحوه مواجهه ترامپ با پروندههای قضایی ایجاد میکند، بهویژه که پروندههای فدرال علیه ترامپ پس از پیروزی در انتخابات ۲۰۲۴ با موانع مواجه شد و وی به دلیل موقعیت و قدرتش در کاخ سفید تاکنون توانسته بسیاری از این پروندهها را مسکوت گذارد. به همین دلیل، میتوان یکی از انگیزههای احتمالی پشت اصرار ترامپ بر تداوم حضور در قدرت را ترس از بازگشت به موقعیتی دانست که دیگر از مصونیتها و قدرت ریاستجمهوری برخوردار نیست.
در بررسی ادعاهای ترامپ برای ماندن در پست ریاستجمهوری در دوره سوم، به این مساله اشاره شده است که وی نمیخواهد در پایان دوره فعلی به یک رئیسجمهور به اصطلاح «لِیمداک» به معنای رئیسجمهور کمنفوذ تبدیل شود. مطرح کردن دوره سوم میتواند برای مقابله با تصور کاهش قدرت و بیاثر شدن او در نیمه دوم دوره ریاستجمهوری نیز کاربرد داشته باشد.
البته برخی گزارشها بر این نکته تأکید دارند که ترامپ با ابراز تمایل برای ماندن در قدرت، تلاش دارد برنامهریزی دموکراتها و جمهوریخواهان برای انتخابات ۲۰۲۸ را به هم بزند. وقتی ترامپ احتمال حضور خودش را باز میگذارد، رقبای احتمالی نمیدانند باید برای رقابت با او آماده شوند یا برای جانشینی او. این موضوع نیز یکی از کارکردهای سیاسی بحث دوره سوم دانسته شده است.
سودای دوره سوم؛ ایدهای که بارها تکرار شده است
ترامپ پیشتر نیز در مناسبتهای مختلف با اظهاراتی درباره امکان حضور طولانیتر در عرصه سیاست و وارد شدن به دوره سوم ریاستجمهوری آمریکا، بحثهای فراوانی را برانگیخته بود.
اکتبر ۲۰۲۴ ترامپ در سخنرانیای با اشاره به شیجینپینگ و حذف محدودیت دوره ریاستجمهوری در چین، گفت شاید آمریکا هم روزی چنین تغییری را تجربه کند و با لحنی همراه با شوخی از «رئیسجمهور مادامالعمر» شدن خود سخن گفت. این نخستین نشانههای مشهور از شوخیهای وی درباره ماندن طولانیتر در قدرت بود.
می ۲۰۲۴ نیز ترامپ در جریان سخنرانی خود در همایش انجمن ملی سلاح (NRA)، ایده ۳ دوره ریاستجمهوری را مطرح کرده بود. او به ۴ دوره ریاستجمهوری فرانکلین روزولت اشاره کرد و در حالی که حاضران شعار «۳ دوره» سر میدادند، این ایده را به بحث گذاشت.
سال ۲۰۲۵ البته اظهارات ترامپ از شوخی فراتر رفت و در گفتوگویی گفت درباره دوره سوم «شوخی نمیکند» و مدعی شد «روشهایی» برای تحقق آن وجود دارد. چند روز بعد نیز در پاسخ به خبرنگاران گفت افراد زیادی از او خواستهاند برای دوره سوم بماند. سال گذشته نیز فروش کالاهایی با عنوان «ترامپ ۲۰۲۸» گزارش شد؛ موضوعی که نشان داد ایده ماندن ترامپ پس از سال ۲۰۲۸ فقط در حد یک جمله یا شوخی انتخاباتی نیست.
آیا ترامپ میتواند برای دوره سوم رئیسجمهور شود؟
با وجود ابراز تمایل رئیسجمهور جنجالی آمریکا برای ماندن در قدرت برای سومین دوره ریاستجمهوری، اما متمم بیستودوم قانون اساسی آن کشور تصریح میکند «هیچکس نباید بیش از ۲ بار به ریاستجمهوری انتخاب شود». این متمم سال ۱۹۵۱ پس از آن تصویب شد که فرانکلین روزولت، رئیسجمهوری وقت، سنت ۲ دورهای را که از زمان جرج واشنگتن برقرار بود، شکست. روزولت، رئیسجمهور دموکرات دوران رکود بزرگ و جنگ دوم جهانی، برای سومین دوره انتخاب شد و در آغاز دوره چهارم خود در سال ۱۹۴۵ مرد.
وِین آنگر، استاد حقوق دانشگاه کوینیپیاک، گفت قانون اساسی بهروشنی رؤسایجمهوری را به ۲ دوره ۴ ساله محدود میکند. وی افزود هرچند این بند تاکنون در دادگاه آزمایش نشده اما هرگونه چالشی از سوی ترامپ قطعاً بینتیجه خواهد ماند. آنگر افزود: «پیشبینی من این است که دیوان عالی بگوید نه! قانون روشن است، ۲ دوره ۴ ساله، ترامپ! تو نمیتوانی برای بار سوم نامزد شوی».
متحدان ترامپ میتوانند قانون اساسی را تغییر دهند؟
اگرچه امکان تغییر قانون اساسی در آمریکا وجود دارد اما این کار در فضای سیاسی بهشدت دوقطبی آن کشور بسیار بعید است. برای تصویب هر متمم جدید، حمایت دوسوم اعضای مجلس نمایندگان و سنا یا درخواست دوسوم ایالتها برای تشکیل کنوانسیون لازم است؛ سپس باید سهچهارم ایالتها، ۳۸ ایالت از ۵۰ ایالت، آن را تصویب کنند. جمهوریخواهان در حال حاضر اکثریت شکنندهای در مجلس نمایندگان، ۲۱۹ در برابر ۲۱۳، و در سنا، ۵۳ در برابر ۴۷، دارند و کنترل ۲۸ مجلس ایالتی را نیز در اختیار دارند.
ژوزف کازگروو، قاضی بازنشسته آمریکایی، احتمال تغییر متمم قانون اساسی به نفع ترامپ را «غیرممکن» توصیف کرد و توضیح داد: «روش معمول این است که دوسوم اعضای مجلس نمایندگان و سنا، یک اصلاحیه را پیشنهاد دهند و سپس سهچهارم ایالتها آن را تصویب کنند». کازگروو افزود: «با توجه به شکاف عمیق سیاسی در آمریکا، چنین اجماعی قابل تصور نیست. حتی اگر جمهوریخواهان هر دو مجلس را در اختیار داشته باشند، اکثریت آنقدر شکننده است که هیچ تغییری در متمم بیستودوم در این فضا ممکن نخواهد بود».
جیمز متیوز، خبرنگار آمریکایی، هم معتقد است ترامپ حتی برای جلب حمایت جنبش خودش یعنی ماگا، «آمریکا را دوباره باعظمت کنیم»، هم مشکل خواهد داشت، چه برسد به اکثریت کنگره.
وی گفت: «فکر نمیکنم جمهوریخواهان، همانهایی که ترامپ را به اینجا رساندند، از پایگاهش گرفته تا سرمایهگذاران بزرگ، او را کسی ببینند که در ۳ سال پیشرو برایشان دستاوردی داشته باشد». علاوهبر این، اگر ترامپ بخواهد دوباره رئیسجمهور شود، در زمان آغاز دوره سوم ۸۲ ساله خواهد بود که او را به مسنترین رئیسجمهور تاریخ آمریکا بدل میکند.
عدم امکان دور زدن قانون
روش دیگری که حامیان ترامپ برای قدرتگیری وی در دوره سوم ریاستجمهوری مطرح کردهاند، این است که او بهعنوان معاون رئیسجمهور در انتخابات بعدی شرکت کند و سپس رئیسجمهور منتخب پس از پیروزی کنارهگیری کند، زیرا در آمریکا وقتی رئیسجمهور کنار میرود، جانشین وجود دارد و معاون رئیسجمهور در رأس آن قرار دارد و به جایش مینشیند.
جان فورتیه، پژوهشگر ارشد موسسه امریکن اینترپرایز، میگوید برخی حقوقدانان معتقدند این روش میتواند به ترامپ اجازه دهد دوباره رئیسجمهور شود، چراکه متمم بیستودوم قانون اساسی آمریکا مانع نامزدی برای دوره سوم است، نه ریاستجمهوری در دوره سوم.
ترامپ خودش هم در مصاحبهای به این روش اشاره کرده و گفته است اگر «جیدی ونس» برای انتخابات ۲۰۲۸ نامزد شود و بعد اختیار ریاستجمهوری را به ترامپ بسپارد، این امر ریاستجمهوری دوبارهاش را ممکن میکند.
با این حال، فورتیه هشدار میدهد این روش سایر متممها و شرایط قانون اساسی آمریکا را نادیده میگیرد که طبق آن هر کسی در خط جانشینی باید شرایط لازم برای ریاستجمهوری را داشته باشد و طبق متمم بیستودوم، ترامپ یا هر کسی که قبلاً ۲ دوره رئیسجمهور بوده، این شرایط را ندارد.
ترامپ هم به خبرنگاران گفت «فکر میکنم مردم این روش را دوست نخواهند داشت. خیلی زیرکانه است. درست نیست».
درک مولر، استاد حقوق انتخابات در دانشگاه نوتردام، هم معتقد است ترامپ حتی نمیتواند برای معاونت ریاستجمهوری نامزد شود، زیرا به گفته وی، «فردی که طبق قانون اساسی واجد شرایط ریاستجمهوری نباشد، واجد شرایط معاونت هم نخواهد بود».
مولر وجود هرگونه «ترفند عجیب» قانونی که بتواند محدودیتهای ریاستجمهوری را دور بزند، رد کرد و افزود: «دنبال کردن دوره سوم نیازمند پذیرش فوقالعاده مقامات فدرال و ایالتی و حتی دادگاهها و رأیدهندگان است».
