الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان، با پذیرش شکست در انتخابات زودهنگام پارلمانی اعلام کرد که فهرست انتخاباتی جنبش دانشجویی مخالف دولت، بر اساس برآوردهای اولیه، در مسیر کسب اکثریت کرسی‌های پارلمان قرار دارد.
ووچیچ روز یکشنبه گفت برآوردها نشان می‌دهد فهرست «استیودنت لیست» بین ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی از مجموع ۲۵۰ کرسی پارلمان را به دست خواهد آورد؛ در حالی که فهرست مورد حمایت او احتمالاً ۱۰۵ کرسی کسب می‌کند.
رئیس‌جمهور صربستان با وجود تأکید بر اینکه نتایج نهایی هنوز مشخص نشده است، صریحاً گفت: «واضح است که ما در این انتخابات شکست خورده‌ایم.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که حزب مترقی صربستان به رهبری ووچیچ از سال ۲۰۱۲ قدرت را در اختیار داشته و طی این سال‌ها، نقش محوری در ساختار سیاسی کشور ایفا کرده است.
جنبش دانشجویی چگونه به رقیب اصلی قدرت تبدیل شد؟
پیروزی احتمالی دانشجویان در انتخابات صربستان را نمی‌توان صرفاً یک جابه‌جایی انتخاباتی دانست. این تحول در بستر نزدیک به دو سال اعتراضات گسترده ضدفساد شکل گرفته است؛ اعتراضاتی که به‌تدریج از مطالبه پاسخ‌گویی درباره یک حادثه مرگبار فراتر رفت و به چالشی جدی برای ساختار سیاسی حاکم تبدیل شد.
جنبش «استیودنت لیست» از دل همین اعتراضات بیرون آمد و توانست نارضایتی عمومی را به یک نیروی سیاسی سازمان‌یافته تبدیل کند.
رادومیر سایچیچ، نامزد پارلمانی این جنبش، با اشاره به نتایج اولیه اعلام کرد که دانشجویان در تقریباً تمام حوزه‌های رأی‌گیری با اختلاف قابل توجهی پیشتاز هستند.
او همچنین پیروزی احتمالی این جریان را فرصتی برای حرکت صربستان به سمت عدالت، آزادی و کرامت توصیف کرد.
اگر این برآوردها در نتایج نهایی تأیید شوند، جنبش دانشجویی نه‌تنها به یکی از بازیگران اصلی سیاست صربستان تبدیل خواهد شد، بلکه امکان شکل‌دهی به اکثریت پارلمانی و تغییر مسیر حکمرانی در این کشور را نیز به دست خواهد آورد.
فاجعه نووی‌ساد؛ نقطه آغاز بحران سیاسی
ریشه اصلی بحران کنونی را باید در حادثه مرگبار ایستگاه قطار نووی‌ساد در سال ۲۰۲۴ جست‌وجو کرد. در پی فروریختن سایبان این ایستگاه، ۱۶ نفر جان خود را از دست دادند؛ حادثه‌ای که خشم عمومی را برانگیخت و به نمادی از مطالبه مقابله با فساد و پاسخ‌گویی مسئولان تبدیل شد.
معترضان معتقد بودند که این فاجعه صرفاً یک حادثه عمرانی نیست و باید در چارچوب مشکلات ساختاری، فساد و ضعف نظارت بررسی شود.
با گسترش اعتراضات، صدها هزار نفر در بلگراد و دیگر نقاط کشور به خیابان‌ها آمدند. این اعتراضات از بزرگ‌ترین موج‌های اعتراضی صربستان از زمان سقوط اسلوبودان میلوشویچ در سال ۲۰۰۰ توصیف شده است.
در ادامه، مطالبات معترضان از پیگیری قضایی و پاسخ‌گویی درباره حادثه نووی‌ساد فراتر رفت و به درخواست برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی رسید؛ مطالبه‌ای که سرانجام کشور را به پای صندوق‌های رأی کشاند.
مشارکت بالا؛ نشانه‌ای از اهمیت انتخابات
بر اساس اعلام کمیسیون انتخابات دولتی صربستان، میزان مشارکت رأی‌دهندگان تا ساعت ۱۸ روز انتخابات به ۶۴.۹ درصد رسیده بود.
این سطح از مشارکت، اهمیت سیاسی رقابت میان حزب حاکم و جنبش دانشجویی را برجسته می‌کند. در شرایطی که بخش بزرگی از جامعه خواهان پاسخ‌گویی درباره فساد و عملکرد مسئولان بود، انتخابات به فرصتی برای تبدیل اعتراضات خیابانی به تغییر در ساختار قدرت تبدیل شد.
استقبال هواداران جنبش دانشجویی از اعلام نتایج اولیه نیز نشان می‌دهد که این انتخابات برای مخالفان دولت، فراتر از رقابت بر سر کرسی‌های پارلمان، نمادی از امکان تغییر سیاسی بوده است.
با این حال، تا زمان اعلام نتایج رسمی، باید میان برآوردهای اولیه و نتیجه قطعی انتخابات تفاوت قائل شد.
آینده صربستان پس از شکست ووچیچ چه خواهد بود؟
شکست احتمالی حزب حاکم می‌تواند نقطه عطفی در سیاست صربستان باشد؛ کشوری که طی بیش از یک دهه، حزب مترقی و الکساندر ووچیچ در مرکز قدرت آن قرار داشته‌اند.
در صورت تأیید اکثریت پارلمانی جنبش دانشجویی، نخستین چالش این جریان تبدیل سرمایه اجتماعی و حمایت انتخاباتی به یک برنامه سیاسی و اجرایی خواهد بود. مبارزه با فساد، پاسخ‌گویی درباره فاجعه نووی‌ساد و اصلاح سازوکارهای حکمرانی از جمله مطالباتی هستند که این جنبش با آنها شناخته می‌شود.
در مقابل، میزان توانایی جریان جدید برای تشکیل اکثریت پایدار، اداره کشور و عملی کردن وعده‌هایش، آزمونی تعیین‌کننده خواهد بود.
آنچه در صربستان رخ داده، نشان می‌دهد که اعتراضات اجتماعی، اگر بتوانند حول مطالبات مشخص سازمان پیدا کنند و به عرصه رقابت سیاسی راه یابند، قادرند معادلات قدرت را تغییر دهند. با این حال، پایان یک دوره طولانی سلطه سیاسی لزوماً به معنای حل فوری مشکلات ساختاری نیست؛ مرحله دشوارتر، تبدیل خواسته‌های عمومی به اصلاحات ملموس و پایدار خواهد بود.
