نخست‌وزیر اسرائیل روز جمعه اعلام کرد که این رژیم باید خود را برای پایان کمک‌های نظامی آمریکا آماده کند. او با تأکید بر اینکه تحقق چنین سناریویی «فقط مسئله زمان» است، از برنامه‌ریزی برای کاهش وابستگی اقتصادی و دفاعی تل‌آویو به واشنگتن خبر داد.
هشدار نتانیاهو درباره پایان کمک‌های نظامی آمریکا
نتانیاهو در گفت‌وگو با شبکه اقتصادی کانال ۱۰ اسرائیل اعلام کرد که دستور داده است مقدمات لازم برای مواجهه با تحریم‌های احتمالی اقتصادی و بانکی علیه این رژیم فراهم شود.
او درباره آینده کمک‌های نظامی آمریکا گفت: «اگر فکر می‌کنید قرار است همچنان کمک‌هایی را دریافت کنیم که من دو بار برای آن‌ها مذاکره کردم ــ یعنی ده‌ها میلیارد دلار کمک آمریکا برای بودجه دفاعی ــ خودتان را آماده کنید و به این واقعیت عادت کنید که چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد، چون آمریکا تغییر کرده است.»
نخست‌وزیر اسرائیل در ادامه تأکید کرد که دوران دریافت این کمک‌ها ممکن است به پایان برسد و تل‌آویو باید خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
این اظهارات در آستانه انتخابات پررقابت اسرائیل مطرح شده است؛ موضوعی که اهمیت سیاسی آن را افزایش می‌دهد. نتانیاهو از یک‌سو باید درباره آینده امنیت و توان نظامی اسرائیل به افکار عمومی این رژیم پاسخ دهد و از سوی دیگر، با پیامدهای تغییر نگرش بخشی از جامعه آمریکا نسبت به حمایت از تل‌آویو مواجه است.
چرا حمایت آمریکا از اسرائیل به مسئله‌ای نگران‌کننده تبدیل شده است؟
کمک‌های نظامی آمریکا طی دهه‌های گذشته یکی از ارکان اصلی توان دفاعی اسرائیل بوده است. با این حال، جنگ غزه و تداوم انتقادهای بین‌المللی از عملیات نظامی اسرائیل، در کنار تنش‌های مرتبط با ایران، بحث درباره هزینه‌های سیاسی و راهبردی حمایت واشنگتن از تل‌آویو را تشدید کرده است.
افزایش مخالفت‌ها با کمک نظامی به اسرائیل در میان بخش‌هایی از افکار عمومی آمریکا، به‌ویژه در پی تحولات غزه، می‌تواند برای سیاستمداران آمریکایی به یک مسئله داخلی تبدیل شود. در چنین شرایطی، حمایت بی‌قیدوشرط از اسرائیل ممکن است با فشارهای سیاسی بیشتری روبه‌رو شود.
با این حال، باید میان افزایش مخالفت‌های عمومی با حمایت از اسرائیل و تصمیم رسمی دولت آمریکا برای قطع کمک‌های نظامی تفاوت قائل شد. اظهارات نتانیاهو نشان‌دهنده نگرانی او از تغییرات احتمالی در روابط دو طرف است، اما به‌تنهایی به معنای تصمیم قطعی واشنگتن برای پایان دادن به این کمک‌ها نیست.
نگرانی از تحریم‌های بانکی؛ سناریویی فراتر از کمک نظامی
بخش دیگری از اظهارات نتانیاهو به احتمال اعمال تحریم‌های اقتصادی و بانکی مربوط می‌شود. او تأکید کرد که اسرائیل باید سازوکارهای مالی و اقتصادی جایگزینی ایجاد کند تا در صورت اعمال محدودیت‌های احتمالی، بتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
نتانیاهو در این زمینه گفت: «باید درک کنید که احتمال اعمال تحریم‌ها، از جمله تحریم‌های بانکی، وجود دارد. باید اقتصادی آماده کنید که بتواند این تحریم‌ها را دور بزند.»
اشاره او به تحریم‌های بانکی، موضوعی فراتر از تأمین تسلیحات و تجهیزات نظامی را مطرح می‌کند. محدودیت‌های مالی، در صورت اعمال گسترده، می‌توانند بر نقل‌وانتقال پول، تجارت خارجی، دسترسی به منابع مالی و هزینه‌های مبادلات اقتصادی تأثیر بگذارند.
البته اظهارات نخست‌وزیر اسرائیل مشخص نمی‌کند که این تحریم‌های احتمالی از سوی کدام کشورها یا نهادها اعمال خواهند شد و چه ابعادی خواهند داشت. از این رو، سخنان او را باید بیش از هر چیز نشانه‌ای از نگرانی نسبت به سناریوهای احتمالی آینده دانست، نه تأیید وجود تصمیمی قطعی برای تحریم اسرائیل.
بلاک‌چین در برنامه اسرائیل برای مقابله با تحریم‌ها
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره امکان استفاده از فناوری بلاک‌چین برای مقابله با محدودیت‌های اقتصادی، این فناوری را یکی از گزینه‌های مورد بررسی معرفی کرد و گفت که از قبل دستور تهیه طرحی در این زمینه را صادر کرده است.
فناوری بلاک‌چین می‌تواند در برخی کاربردها به ثبت و رهگیری تراکنش‌ها و اجرای سازوکارهای مالی غیرمتمرکز کمک کند؛ با این حال، استفاده از آن به‌تنهایی تضمین‌کننده مصونیت در برابر تحریم‌های بانکی نیست. دسترسی به شبکه بانکی بین‌المللی، تأمین ارز، ارتباط با مؤسسات مالی و امکان انجام تجارت خارجی همچنان به عوامل حقوقی، اقتصادی و زیرساختی وابسته است.
بنابراین، طرح مورد اشاره نتانیاهو در صورت نهایی شدن، باید در چارچوب برنامه گسترده‌تری برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی اسرائیل بررسی شود. هنوز جزئیات این طرح، دامنه اجرای آن و میزان اتکای احتمالی تل‌آویو به ابزارهای مبتنی بر بلاک‌چین روشن نیست.
توافق ۳۸ میلیارد دلاری واشنگتن و تل‌آویو چه می‌شود؟
بر اساس یادداشت تفاهم نظامی امضاشده میان آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۱۶، واشنگتن متعهد شد طی یک دوره ۱۰ ساله، در مجموع ۳۸ میلیارد دلار کمک نظامی در اختیار تل‌آویو قرار دهد؛ توافقی که دوره آن در سال ۲۰۲۸ به پایان می‌رسد.
این چارچوب مالی، یکی از مهم‌ترین پایه‌های همکاری دفاعی دو طرف به شمار می‌رود. پایان دوره توافق فعلی به این معنا نیست که کمک‌های نظامی آمریکا الزاماً در سال ۲۰۲۸ متوقف خواهد شد؛ ادامه یا تغییر این حمایت‌ها به تصمیم‌های سیاسی، مذاکرات دوجانبه و توافق‌های احتمالی آینده بستگی دارد.
نتانیاهو پیش‌تر نیز از ضرورت کاهش وابستگی اسرائیل به کمک‌های نظامی آمریکا و تقویت صنایع دفاعی داخلی این رژیم سخن گفته بود. اظهارات تازه او نشان می‌دهد که این موضوع اکنون در کنار نگرانی از تحریم‌های احتمالی، در محاسبات اقتصادی و امنیتی تل‌آویو جایگاه پررنگ‌تری پیدا کرده است.
جمع‌بندی؛ آیا اسرائیل برای دوران پس از حمایت آمریکا آماده می‌شود؟
اظهارات نتانیاهو را می‌توان از دو زاویه بررسی کرد: نخست، تلاش برای آماده‌سازی اسرائیل در برابر احتمال تغییر سیاست‌های آمریکا و کاهش حمایت مالی و نظامی واشنگتن؛ دوم، ارسال پیامی سیاسی به جامعه اسرائیل درباره ضرورت تقویت توان دفاعی و اقتصادی داخلی.
با این حال، فاصله میان آمادگی برای یک سناریو و تحقق آن همچنان قابل توجه است. روابط نظامی آمریکا و اسرائیل بر مجموعه‌ای از منافع راهبردی، همکاری‌های دفاعی و پیوندهای سیاسی استوار است و تغییر آن لزوماً به‌سرعت یا به‌صورت کامل اتفاق نمی‌افتد.
آنچه از سخنان نخست‌وزیر اسرائیل برمی‌آید، افزایش توجه تل‌آویو به خطر وابستگی بلندمدت به حمایت خارجی است. اینکه این نگرانی در نهایت به تغییر واقعی در میزان کمک‌های آمریکا، بازآرایی صنایع دفاعی اسرائیل یا شکل‌گیری سازوکارهای تازه اقتصادی منجر شود، به تحولات سیاسی آینده و تصمیم‌های دو طرف بستگی خواهد داشت.
