سفر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، به ازبکستان و دیدار با رهبران کشورهای عضو گروه C5+1 بار دیگر اهمیت راهبردی آسیای مرکزی را برجسته کرده است؛ منطقه‌ای غنی از منابع طبیعی که در میان چین، روسیه و ایران قرار دارد و رقابت قدرت‌های بزرگ بر سر نفوذ در آن ادامه دارد.
این سفر در عین حال با الگویی در سیاست خارجی دولت دونالد ترامپ هم‌خوانی دارد که بر اساس آن، روبیو بیشتر به مناطقی سفر می‌کند که در کانون اخبار و بحران‌های بین‌المللی قرار ندارند؛ در حالی که شماری از پرونده‌های دشوارتر به استیو ویتکاف و جارد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ، و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، سپرده شده است.
روبیو از زمان تصدی وزارت امور خارجه آمریکا به کی‌یف یا مسکو سفر نکرده است. او همچنین در مذاکرات مقام‌های آمریکایی و اوکراینی در فلوریدا در اوایل اکتبر حضور نداشت؛ مذاکراتی که در جریان آن، مقام‌های آمریکایی از اوکراین خواستند حملات به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند. در مقابل، جی‌دی ونس در ماه آوریل نمایندگی آمریکا را در پاکستان و در جریان مذاکرات صلح با ایران بر عهده داشت.
با این حال، مقام‌های دولت ترامپ انتقادها درباره تمرکز نکردن سفرهای وزیر امور خارجه بر پایتخت‌های مهم ژئوپلیتیکی و کانون‌های بحران را رد کرده‌اند. کریستوفر لاندو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این تصور که تنها برخی مقصدها شایستگی سفر وزیران امور خارجه را دارند، بازتاب‌دهنده انحطاط نهاد سیاست خارجی معاصر آمریکا است.
رقابت آمریکا با روسیه و چین در آسیای مرکزی
کشورهای آسیای مرکزی، با وجود گسترش روابط با آمریکا، همچنان پیوندهای تاریخی عمیقی با مسکو دارند. به گفته دیپلمات‌های غربی، این منطقه همچنین به مسیری برای تسهیل بخشی از واردات و صادرات روسیه تبدیل شده که ناقض تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا هستند.
آمریکا پیش‌تر نیز درباره پیوستن کشورهای آسیای مرکزی به توافق‌نامه‌های ابراهیم با دولت‌های این منطقه گفت‌وگو کرده بود؛ مذاکراتی که ممکن است در جریان سفر روبیو به سمرقند نیز ادامه یابد.
وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرده است که بیش از ۲۰۰ مدیر تجاری در سفر روبیو به ازبکستان او را همراهی خواهند کرد. یک دیپلمات آسیای مرکزی که نخواست نامش فاش شود، گفت دولت ترامپ تلاش‌های تجاری خود را بر افزایش دسترسی به منابع معدنی کمیاب این منطقه متمرکز کرده است.
نقش روابط اقتصادی در سفر روبیو
به گفته این دیپلمات، سازمان‌دهی اصلی سفر روبیو به ازبکستان بر عهده سرجیو گور، سفیر آمریکا در هند و فرستاده ویژه واشنگتن در امور آسیای جنوبی و مرکزی، بوده است. گور که در ازبکستان متولد شده و از دوستان روبیو به شمار می‌رود، در پیگیری روابط آمریکا با این منطقه نقش دارد.
روبیو پس از پایان سفر به ازبکستان، راهی شهرهای بمبئی و جامنگر هند خواهد شد تا با شماری از رهبران تجاری، از جمله نمایندگان شرکت صنایع ریلاینس، دیدار کند. این برنامه نشان می‌دهد که توسعه همکاری‌های اقتصادی و دسترسی به منابع راهبردی، بخش مهمی از دستور کار سفرهای منطقه‌ای وزیر امور خارجه آمریکا را تشکیل می‌دهد.
