اجرای پروژههای عمرانی و خدماتی شهرها بیش از هر چیز به منابع مالی پایدار نیاز دارد. در شرایطی که درآمدهای سنتی شهرداریها با محدودیتهای جدی مواجه است، استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه میتواند مسیر جدیدی برای تأمین مالی پروژههای شهری ایجاد کند.
توسعه شهری بدون تأمین مالی پایدار، در بسیاری از موارد به انباشت پروژههای نیمهتمام و تأخیر در اجرای طرحهای عمرانی منجر میشود. به همین دلیل، شهرداریها برای تحقق برنامههای بلندمدت خود نیازمند تنوعبخشی به روشهای تأمین منابع و کاهش وابستگی به درآمدهای سنتی هستند.
بازار سرمایه یکی از ظرفیتهایی است که میتواند در این مسیر مورد توجه مدیریت شهری قرار گیرد. این بازار علاوه بر تأمین منابع مالی، امکان مدیریت بهتر داراییها، خرید شفاف و استفاده از سرمایههای خرد و کلان را نیز فراهم میکند.
انتشار اوراق؛ یکی از مسیرهای تأمین مالی پروژههای شهری
یکی از مهمترین ابزارهای بازار سرمایه برای شهرداریها، انتشار اوراق برای تأمین مالی پروژههای عمرانی و خدماتی است. این ظرفیت طی سالهای اخیر در قوانین بودجه سنواتی مورد توجه قرار گرفته و فرصت مناسبی برای اجرای طرحهای زیربنایی در شهرها فراهم کرده است.
بر اساس محتوای ارائهشده، در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نیز ۵۰۰ هزار میلیارد ریال برای انتشار اوراق مشارکت شهرداریها در نظر گرفته شده است؛ ظرفیتی که در صورت برنامهریزی صحیح میتواند بخش مهمی از منابع مورد نیاز پروژههای شهری را تأمین کند.
استفاده مؤثر از این ظرفیت البته نیازمند آن است که شهرداریها از قبل پروژههای اولویتدار خود را شناسایی و مطالعات فنی، اقتصادی و توجیهی آنها را تکمیل کنند تا در زمان تخصیص ظرفیت قانونی، آمادگی لازم برای تأمین مالی داشته باشند.
شهرداری بیرجند نیز طی دو سال گذشته از این ابزار برای توسعه ناوگان حملونقل استفاده کرده است. این شهرداری در سال ۱۴۰۳ ۷۰ میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۴ ۱۰۰ میلیارد تومان از محل انتشار اوراق برای توسعه ناوگان حملونقل خود تأمین مالی کرده است.
برای سال ۱۴۰۵ نیز درخواست تأمین مالی ارائه شده و در مرحله رسیدگی قرار دارد. علاوه بر این، برنامهریزی برای استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه در تأمین مالی پروژههای جدید شهری نیز در دستور کار شهرداری بیرجند قرار گرفته است.
بورس کالا؛ فرصتی برای خرید شفاف مصالح شهری
دومین ظرفیت مهم بازار سرمایه برای شهرداریها، بورس کالا است. شهرداریها در اجرای پروژههای عمرانی، حجم قابل توجهی از محصولاتی مانند سیمان، فولاد، میلگرد و سایر مصالح ساختمانی را خریداری میکنند.
خرید این اقلام از طریق بورس کالا میتواند با حذف بخشی از واسطهها، دسترسی به قیمتهای شفاف و ایجاد شرایط مشخص معاملاتی، به مدیریت هزینه پروژهها کمک کند.
از سوی دیگر، سازوکارهای معاملاتی بورس کالا امکان برنامهریزی بهتر برای خرید، تعیین شرایط قرارداد و پیشبینی ضمانتهای اجرایی را فراهم میکند. این ویژگیها میتواند ریسک خرید مصالح و نوسانات هزینهای پروژههای شهری را تا حدودی مدیریت کند.
شهرداری بیرجند نیز در همین راستا نسبت به اخذ کد بورس کالا برای خرید سیمان، آهنآلات و دیگر اقلام مورد نیاز اقدام کرده است؛ اقدامی که میتواند زمینه استفاده بیشتر از این بستر را در خریدهای آتی فراهم کند.
صندوق املاک و مستغلات؛ راهکاری برای تبدیل داراییهای راکد به سرمایه
یکی دیگر از ظرفیتهای قابل توجه بازار سرمایه، صندوقهای املاک و مستغلات قابل معامله در بورس است؛ ابزاری که میتواند برای مدیریت داراییهای ملکی شهرداریها اهمیت ویژهای داشته باشد.
شهرداریها طی سالهای گذشته املاک و مستغلات متعددی در اختیار داشتهاند که ممکن است بخشی از آنها از نظر اقتصادی، متناسب با ارزش واقعی خود مورد استفاده قرار نگرفته باشند. استفاده از ابزارهای مالی جدید میتواند راهی برای تبدیل این داراییها به سرمایه مولد، بدون اتکا به فروش مستقیم ملک، ایجاد کند.
صندوق املاک و مستغلات این ظرفیت را دارد که ضمن ساماندهی داراییهای ملکی، زمینه مشارکت سرمایهگذاران و شهروندان در طرحهای اقتصادی و پروژههای شهری را نیز فراهم کند.
به این ترتیب، میتوان میان داراییهای شهرداری، سرمایههای مردمی و پروژههای توسعه شهری ارتباطی اقتصادی ایجاد کرد؛ مدلی که در صورت اجرای صحیح میتواند به ایجاد درآمدهای پایدارتر برای مدیریت شهری کمک کند.
شهرداری بیرجند نیز مطالعات و بررسیهای لازم برای نحوه ایجاد چنین صندوقی را در دستور کار قرار داده است. البته راهاندازی صندوق املاک و مستغلات نیازمند بررسیهای دقیق حقوقی، اقتصادی و مالی، نحوه ورود املاک، ارزشگذاری داراییها و تعیین سازوکار مدیریت صندوق است.
تغییر رویکرد شهرداریها؛ از درآمدزایی سنتی به مدیریت سرمایه
تحولات اقتصادی و افزایش هزینههای اجرای پروژههای شهری نشان میدهد که اتکا به منابع سنتی درآمدی دیگر نمیتواند پاسخگوی تمام نیازهای شهرها باشد.
درآمدهایی مانند عوارض و سایر منابع سنتی همچنان بخشی از منابع مالی شهرداریها را تشکیل میدهند، اما مدیریت شهری برای اجرای پروژههای بزرگ و بلندمدت به ابزارهای متنوعتری نیاز دارد.
از این منظر، بازار سرمایه را نباید صرفاً محلی برای تأمین پول دانست. بورس میتواند مجموعهای از ابزارها برای تأمین مالی، مدیریت دارایی، خرید شفاف و جذب سرمایههای مردمی در اختیار شهرداریها قرار دهد.
شهرداریهایی که زودتر پروژههای اولویتدار خود را شناسایی کنند، مطالعات اقتصادی آنها را تکمیل کنند و با ابزارهای بازار سرمایه آشنا شوند، فرصت بیشتری برای جذب منابع و اجرای طرحهای توسعهای خواهند داشت.
بورس؛ بخشی از آینده مدیریت مالی شهری
استفاده از ظرفیت بازار سرمایه میتواند نگاه مدیریت شهری به منابع مالی را از «درآمدزایی» به سمت سرمایهگذاری و مدیریت حرفهای داراییها تغییر دهد.
در این رویکرد، شهرداری تنها به دنبال تأمین هزینههای جاری نیست، بلکه تلاش میکند داراییهای موجود و ظرفیتهای اقتصادی شهر را به منابع مولد تبدیل کند و سرمایههای جدید را نیز به سمت پروژههای اولویتدار هدایت کند.
توسعه شهرهای آینده به مدیرانی نیاز دارد که در کنار شناخت مسائل شهری، با مفاهیم اقتصاد، سرمایهگذاری و بازارهای مالی نیز آشنا باشند. استفاده هوشمندانه از ظرفیت بورس میتواند یکی از ابزارهای تحقق این رویکرد و حرکت به سمت تأمین مالی پایدار پروژههای شهری باشد.
