به گزارش روز یکشنبه از پایگاه خبری ـ تحلیلی تایمز آسیای مرکزی، در همین چارچوب، افزایش رایزنیها و طرحهای ترانزیتی کشورهای آسیای مرکزی برای بهرهگیری از مسیر ایران، نقش این کشور را در ایجاد شبکهای متنوع و مقاوم از مسیرهای تجاری منطقه پررنگتر کرده است.
پس از شروع دوباره حملات تجاوزگرانه آمریکا به ایران و پاسخ تهران به اقدامات واشنگتن، تشدید دوباره تنشها، اگرچه در نگاه نخست به منطقه خاورمیانه محدود به نظر میرسد اما برای پنج کشور آسیای مرکزی، پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی مهمی به همراه دارد.
تعمیق پیوندهای ترانزیتی آستانه با تهران
این پایگاه تحلیلی با اشاره به افزایش بهای نفت ناشی حملات متجاوزگرانه آمریکاه به ایران، نوشت: افزایش قیمت نفت در ظاهر میتواند به سود قزاقستان، یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت آسیای مرکزی، باشد اما محدودیتهای موجود در زیرساختهای صادراتی این کشور مانع از آن میشود که آستانه بتواند بهطور کامل از افزایش قیمت جهانی نفت بهرهبرداری کند.
این نشریه افزود: قزاقستان در عینحال با مشکلاتی در مسیرهای صادراتی خود مواجه است.
درهمین راستا، حملات پهپادی اوکراین به زیرساختهای مرتبط با خط لوله کنسرسیوم خط لوله خزر، منجر به کاهش بخشی از صادرات این کشور شده است.
همچنین، ظرفیت انتقال نفت از طریق خط لوله باکو-تفلیس-جیحان نیز برای جبران یک اختلال گسترده در مسیر برای جبران یک اختلال گسترده در مسیر کنسرسیوم خط لوله خزر هم کافی نیست.
در چنین شرایطی، ایران برای قزاقستان صرفا یک شریک تجاری نیست، بلکه بخشی از راهبرد این کشور برای تنوعبخشی به مسیرهای ترانزیتی محسوب میشود.
با این حال، بخش مهمی از این طرحها به ثبات در ایران و امنیت مسیرهای جنوبی وابسته است؛ موضوعی که با تشدید دوباره درگیریها میان تهران و واشنگتن با ابهام بیشتری روبهرو شده است.
گام بلند دوشنبه برای بهرهگیری از ظرفیتهای انرژی ایران
پایگاه خبری ـ تحلیلی منطقهای تایمز آسیای مرکزی در ادامه گزارش خود مینویسد که تاجیکستان برای جبران بخش عمده سوخت خود را از روسیه، از ایران برای تأمین بیش از ۲.۵ میلیون تن نفت خام و فرآوردههای نفتی درخواست کمک کرد.
این رسانه افزود: دوشنبه همچنین پیشنهاد ایجاد یک «کریدور سبز» برای انتقال سوخت از طریق شبکه ریلی ایران و راهاندازی قطارهای اختصاصی حامل فرآوردههای نفتی را مطرح کرده بود اما ازسرگیری حملات و افزایش ناامنی در منطقه میتواند اجرای چنین طرحی را دشوارتر و پرهزینهتر کند.
در کنار مشکلات لجستیکی، تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا علیه ایران و احتمال اعمال تحریمهای ثانویه علیه شرکای تجاری تهران نیز میتواند مانع دیگری در مسیر همکاریهای انرژی میان دو کشور باشد.
اتکا ازبکستان به شاهراه ایرانی
بر اساس ارزیابی وزارت اقتصاد و دارایی ازبکستان، حدود سه میلیارد و ۹۰۰ میلیون دلار از واردات این کشور در سال ۲۰۲۵ از مسیر ایران عبور کرده که معادل حدود ۹ درصد کل واردات ازبکستان است.
در مقابل، تجارت مستقیم ازبکستان با کشورهای خاورمیانه سهم نسبتا محدودی از تجارت خارجی این کشور دارد.
از نگاه مقامهای ازبکستان، مهمترین پیامد تشدید تنشها در خاورمیانه نه کاهش تجارت مستقیم، بلکه اختلال در مسیرهای ترانزیتی، افزایش هزینه حملونقل و طولانی شدن زمان تحویل کالا خواهد بود.
ارزیابی دولت ازبکستان نشان میدهد که تاثیر این بحران از طریق تجارت خارجی و زنجیرههای لجستیکی میتواند بین یک تا ۱.۵ میلیارد دلار، معادل حدود ۰.۷ تا یک درصد تولید ناخالص داخلی این کشور، هزینه ایجاد کند.
ازبکستان و ایران در ماه اوت نیز بر توسعه تجارت، گسترش مبادلات کالا و تقویت همکاریهای حملونقلی و ترانزیتی تأکید کرده بودند، اما تشدید تنشهای اخیر میتواند اجرای این برنامهها را بار دیگر به تأخیر بیندازد.
قرقیزستان و ترکمنستان: توسعه زیرساختهای ریلی و پالایشگاهی با تکیه بر توان مهندسی و موقعیت ایران
پایگاه خبری ـ تحلیلی منطقهای تایمز آسیای مرکزی در ادامه گزارش خود به دیدار روسای جمهوری ایران و قرقیزستان در بیشکک اشاره و مینویسد که صدر جباروف در دیدار با مسعود پزشکیان، از شرکتهای ایرانی فعال در حوزه اکتشاف نفت برای همکاری در این کشور دعوت کرد.
این نشریه با ابراز نگرانی از افزایش تنش میان آمریکا با ایران، افزود: اجرای چنین طرحهایی به ثبات نسبی در مسیرهای تامین نفت و حملونقل وابسته است
درهمین حال، ترکمنستان به دلیل داشتن مرز زمینی مستقیم با ایران، بیش از سایر کشورهای آسیای مرکزی با تحولات این کشور پیوند جغرافیایی و ترانزیتی دارد.
آسیای تایمز تاکید داشت که عشقآباد طی ماههای اخیر سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل -از جمله بزرگراه عشقآباد ـ ترکمنآباد، پل جادهای بر فراز خلیج قرهبغاز و توسعه شبکه ریلی و ناوگان لکوموتیو- را با هدف افزایش جریان کالا به سمت ایران و در نهایت بازار هند دنبال کرده است.
بخش مهمی از این برنامهها بر استفاده از ایران به عنوان مسیر اتصال آسیای مرکزی به هند و آبهای آزاد استوار است. به همین دلیل، هرگونه بیثباتی طولانیمدت در ایران میتواند بازده اقتصادی این سرمایهگذاریها را با تردید مواجه کند.
این نشریه در پایان گزارش خود مینویسد که کشورهای آسیای مرکزی طی سالهای اخیر تلاش کردهاند با استفاده از موقعیت جغرافیایی ایران، وابستگی خود به مسیرهای سنتی از طریق روسیه، چین و در برخی موارد ترکیه را کاهش دهند.
در واقع، برای کشورهای آسیای مرکزی، مساله دیگر صرفا یافتن یک مسیر جایگزین نیست، بلکه ایجاد شبکهای از مسیرهای متعدد است که بتواند در برابر بحرانهای امنیتی، تحریمها و اختلال در زنجیرههای حملونقل مقاومت کند.
