بورس تهران پس از چند روز افت و افزایش فشار فروش، در دو روز پایانی هفته گذشته نشانه‌هایی از تغییر رفتار معامله‌گران را به نمایش گذاشت؛ و رشد 1.13 درصدی شاخص کل و افزایش 0.64 درصدی شاخص هم‌وزن در کنار ورود نقدینگی حقیقی، از تقویت سمت تقاضا حکایت دارد. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا بازار سهام در آستانه آغاز یک روند صعودی جدید قرار گرفته یا با یک بازگشت کوتاه‌مدت پس از اصلاح مواجه هستیم؟ برای پاسخ به این پرسش باید مجموعه‌ای از عوامل بنیادی، تکنیکال و سیاسی را همزمان بررسی کرد.
ارزندگی سهام در برابر تردید سرمایه‌گذاران
یکی از نکات مهم در وضعیت فعلی بازار سرمایه، تغییر شرایط ارزش‌گذاری شرکت‌ها پس از دوره اصلاح قیمت‌هاست. انتشار گزارش‌های عملکرد ماهانه مهرماه و صورت‌های مالی فصلی تابستان، اطلاعات تازه‌ای از وضعیت عملیاتی شرکت‌ها در اختیار سرمایه‌گذاران قرار داده است. بر اساس ارزیابی مطرح‌شده از سوی برخی کارشناسان، کاهش نسبت‌های قیمت به فروش (P/S) و قیمت به درآمد دوازده‌ماهه (P/E TTM)، بخشی از سهام بازار را از منظر ارزش‌گذاری در موقعیت جذاب‌تری قرار داده است.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ چرا که در شرایطی که قیمت سهام کاهش یافته، اما عملکرد عملیاتی شرکت‌ها همچنان از ظرفیت سودآوری برخوردار است، فاصله میان ارزش بنیادی و قیمت معاملاتی می‌تواند فرصت‌هایی برای سرمایه‌گذاری ایجاد کند.
با این حال، ارزندگی به‌تنهایی برای بازگشت سرمایه کافی نیست؛ و سرمایه‌گذار زمانی حاضر به پذیرش ریسک خرید می‌شود که نسبت به آینده اقتصادی و سیاسی نیز چشم‌انداز قابل قبولی داشته باشد.
ریسک سیاسی؛ متغیری فراتر از تحلیل‌های بنیادی
در هفته‌های گذشته، نگرانی‌های مرتبط با تحولات منطقه‌ای، روابط خارجی و انتخابات آمریکا بر رفتار معامله‌گران اثر گذاشت. در چنین فضایی، حتی انتشار گزارش‌های مثبت شرکت‌ها نیز نتوانست مانع افزایش احتیاط سرمایه‌گذاران شود.
برخی کارشناسان معتقدند واقعیت این است که بازار سهام به دلیل ارتباط مستقیم و غیرمستقیم بسیاری از صنایع با سیاست‌های ارزی، تجاری، انرژی و روابط خارجی، نسبت به تحولات سیاسی حساسیت بالایی دارد. از همین رو، افزایش احتمال تنش‌های سیاسی می‌تواند صرف‌نظر از وضعیت سودآوری شرکت‌ها، نرخ بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران را تغییر دهد و تقاضا برای دارایی‌های پرریسک را کاهش دهد.
در مقابل، کاهش نااطمینانی‌های سیاسی می‌تواند زمینه بازگشت بخشی از نقدینگی را فراهم کند. بنابراین، در مقطع فعلی، ریسک سیاسی را باید یکی از تعیین‌کننده‌ترین متغیرهای مسیر بورس دانست.
ورود پول حقیقی؛ نشانه بازگشت اعتماد یا واکنش کوتاه‌مدت؟
بررسی‌ها نشان می‌دهد آمار معاملات آخرین روز هفته حاوی چند پیام مهم است؛ و ورود حدود 2 هزار میلیارد تومان پول حقیقی، ارزش معاملات خرد در محدوده 33 هزار میلیارد تومان و مثبت بودن حدود 70 درصد نمادها نشان می‌دهد که تقاضا از چند جهت تقویت شده است. باقی ماندن حدود 10 هزار میلیارد تومان سفارش خرید نیز برتری سفارش‌های خرید را در پایان معاملات نشان می‌دهد.
با وجود این، نباید ورود نقدینگی در یک یا دو روز را به معنای تغییر قطعی روند بازار سهام تلقی کرد؛ و معیار اصلی، استمرار ورود سرمایه و افزایش مشارکت سرمایه‌گذاران در روزهای آینده است. همچنین کیفیت رشد بازار اهمیت دارد؛ به این معنا که افزایش قیمت‌ها باید در صنایع و شرکت‌های مختلف توزیع شود و تنها به چند نماد بزرگ محدود نماند.
چشم‌انداز بورس؛ کدام متغیر تعیین‌کننده است؟
در شرایط فعلی، بورس با دو نیروی متفاوت مواجه است. از یک سو، اصلاح قیمت‌ها، انتشار گزارش‌های عملکرد و بهبود برخی شاخص‌های ارزش‌گذاری می‌توانند زمینه رشد بازار سهام را فراهم کنند؛ و از سوی دیگر، ریسک‌های سیاسی، ابهام در سیاست‌های اقتصادی دولت و احتمال تغییر مقررات صنایع، همچنان مانع ورود سرمایه‌های بزرگ هستند.
در این میان، مقایسه وضعیت کنونی بازار با تجربه سال 1399 نیز باید با احتیاط انجام شود؛ چرا که صرف رشد شاخص‌ها نمی‌تواند نشانه شکل‌گیری حباب باشد؛ و ارزیابی چنین وضعیتی نیازمند بررسی نسبت‌های ارزش‌گذاری، سودآوری شرکت‌ها، کیفیت معاملات و میزان ورود نقدینگی است.
در مجموع به نظر می‌رسد بورس در مقطع فعلی بیش از هر چیز به کاهش نااطمینانی و بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران نیاز دارد. بر این اساس اگر جریان نقدینگی در روزهای آینده تداوم یابد و ریسک‌های سیاسی نیز تشدید نشوند، امکان تقویت روند صعودی وجود خواهد داشت. در غیر این صورت، حتی سهام ارزنده نیز ممکن است در برابر فشار فروش و احتیاط سرمایه‌گذاران آسیب‌پذیر باقی بمانند.
در نهایت، مسیر آینده بورس را نه تنها رشد شاخص‌ها و نه فقط ارزندگی سهام، بلکه برآیند متغیرهای بنیادی، سیاست‌گذاری و اعتماد سرمایه‌گذاران تعیین خواهد کرد.
