با نزدیک شدن به فصل سرما و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، موضوع تأمین پایدار گاز به یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی صنعت انرژی کشور تبدیل شده است. مسئولان شرکت ملی گاز ایران هشدار داده‌اند که محدودیت بخشی از ظرفیت تولید و افزایش مصرف در روزهای سرد می‌تواند شبکه گازرسانی برخی مناطق را با فشار بیشتری روبه‌رو کند.
برآوردهای اعلام‌شده از سوی مدیرعامل شرکت ملی گاز نشان می‌دهد حدود ۱۱ استان کشور در زمستان پیش‌رو با درجاتی از تنش گازی مواجه خواهند شد. این وضعیت به معنای قطعی قطعی و هم‌زمان گاز در همه این استان‌ها نیست، بلکه ممکن است در برخی مناطق و در ساعات اوج مصرف، افت فشار یا محدودیت در تأمین گاز ایجاد شود.
در این میان، استان‌های شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی، قرار گرفتن در بخش‌هایی از انتهای شبکه انتقال و شرایط تأمین، حساسیت بیشتری دارند.
کدام استان‌ها در زمستان با تنش گازی مواجه می‌شوند؟
بر اساس توضیحات مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، سه استان مازندران، گلستان و خراسان شمالی در مقایسه با سایر مناطق شرایط دشوارتری خواهند داشت. علاوه بر این، بخش‌هایی از شبکه گاز در استان‌های دیگری نیز ممکن است در روزهای اوج مصرف با محدودیت روبه‌رو شوند.
استان‌های مطرح‌شده در هشدارهای مسئولان عبارت‌اند از:
| ردیف | استان | وضعیت پیش‌بینی‌شده |
|---|---|---|
| ۱ | مازندران | شرایط دشوارتر و حساسیت بالای تأمین |
| ۲ | گلستان | احتمال تنش گسترده‌تر در شبکه |
| ۳ | خراسان شمالی | احتمال افت فشار و محدودیت تأمین |
| ۴ | تهران | ضرورت مدیریت مصرف برای حفظ پایداری شبکه |
| ۵ | البرز | اهمیت کاهش مصرف در ارتباط با شبکه شمال |
| ۶ | سمنان | نقش مؤثر در پایداری انتقال گاز به شمال |
| ۷ | کرمان | احتمال تنش در بخش‌هایی از شبکه |
| ۸ | اصفهان | احتمال محدودیت پراکنده |
| ۹ | آذربایجان شرقی | احتمال تنش در بخش‌هایی از شبکه |
| ۱۰ | آذربایجان غربی | احتمال افت فشار در برخی مناطق |
| ۱۱ | اردبیل | احتمال محدودیت در روزهای اوج مصرف |
| ۱۲ | کردستان | احتمال تنش در بخش‌هایی از شبکه |
| ۱۳ | خراسان رضوی | احتمال محدودیت در بخش‌هایی از شبکه |
توضیح درباره آمار استان‌ها: در اظهارات مسئولان، تعداد استان‌های دارای احتمال تنش گازی ۱۱ استان اعلام شده است؛ با این حال، در گزارش‌های تفصیلی نام چند استان دیگر نیز در کنار سه استان شمالی مطرح شده است. همچنین تهران، البرز و سمنان به دلیل نقش آنها در پایداری شبکه انتقال و تأمین مناطق شمالی مورد تأکید قرار گرفته‌اند. بنابراین نباید همه نام‌های جدول را به‌عنوان فهرست قطعی ۱۱ استان معرفی کرد.
چرا مازندران، گلستان و خراسان شمالی شرایط دشوارتری دارند؟
موقعیت جغرافیایی و ساختار شبکه انتقال گاز از عوامل مؤثر در وضعیت تأمین انرژی استان‌های شمالی است. برخی از این مناطق در انتهای مسیرهای انتقال قرار دارند و در روزهایی که مصرف در سراسر کشور افزایش پیدا می‌کند، حفظ فشار شبکه در این نقاط دشوارتر می‌شود.
افزون بر این، کاهش دمای هوا در استان‌های شمالی و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، تقاضای گاز را بالا می‌برد. در چنین شرایطی، هرگونه محدودیت در تولید یا انتقال می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه توزیع وارد کند.
مدیرعامل شرکت ملی گاز تأکید کرده است که برداشت گاز در بخش‌های مختلف شبکه به یکدیگر وابسته است؛ به همین دلیل، مدیریت مصرف در استان‌هایی مانند تهران، البرز و سمنان می‌تواند به حفظ پایداری گازرسانی در مناطق شمالی کمک کند.
آیا گاز تهران در زمستان قطع می‌شود؟
احتمال قطعی گاز تهران نیز در اظهارات سخنگوی دولت مطرح شده است. فاطمه مهاجرانی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت گازرسانی پایتخت اعلام کرد که تأمین گاز تهران نیز به میزان مصرف بستگی دارد و در صورت افزایش بیش از حد مصرف، احتمال بروز مشکل در هر نقطه از کشور، از جمله تهران، وجود خواهد داشت.
وی با اشاره به ناترازی گاز در سال‌های گذشته و آسیب‌دیدن تأسیسات گازی در حملات اخیر توضیح داد که بخشی از ظرفیت تولید کشور از دسترس خارج شده است. به گفته سخنگوی دولت، میزان ناترازی گاز که در سال‌های گذشته حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شد، با توجه به آسیب‌های واردشده به تأسیسات می‌تواند در زمستان پیش‌رو افزایش پیدا کند.
بنابراین هشدار درباره تهران به معنای اعلام برنامه قطعی برای قطع گاز پایتخت نیست؛ بلکه مسئولان تأکید دارند که تداوم گازرسانی به میزان مصرف و همراهی مشترکان در مدیریت انرژی وابسته است.
ناترازی گاز به چه میزان می‌رسد؟
یکی از مهم‌ترین عوامل نگرانی درباره زمستان امسال، کاهش بخشی از ظرفیت تولید گاز کشور است. بر اساس اعلام مسئولان، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید مرتبط با تأسیسات آسیب‌دیده تحت تأثیر قرار گرفته بود که از این میزان، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب به چرخه تولید بازگشته است.
در نتیجه، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده همچنان خارج از مدار گزارش شده است. این محدودیت در کنار ناترازی مزمن سال‌های گذشته، شرایط تأمین گاز در فصل سرد را دشوارتر می‌کند.
سخنگوی دولت نیز با اشاره به این شرایط، پیش‌بینی ناترازی حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعبی را برای زمستان مطرح کرده است. البته این رقم برآوردی از وضعیت پیش‌رو است و میزان واقعی کسری گاز به شرایط تولید، بازگشت تأسیسات آسیب‌دیده، دمای هوا و میزان مصرف بستگی خواهد داشت.
| شاخص | میزان اعلام‌شده |
|---|---|
| ظرفیت تولید آسیب‌دیده | حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب |
| ظرفیت بازگشته به مدار | حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب |
| ظرفیت باقی‌مانده خارج از مدار | حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب |
| ناترازی گاز در سال‌های گذشته | حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب |
| برآورد ناترازی زمستان پیش‌رو | حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب |
افزایش مصرف گاز با کاهش دمای هوا
یکی از عوامل اصلی افزایش فشار بر شبکه گاز، رشد مصرف در بخش خانگی و تجاری هم‌زمان با کاهش دمای هواست. طبق توضیحات مدیرعامل شرکت ملی گاز، در پنج روز گذشته مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء حدود ۷۰ میلیون مترمکعب، معادل ۳۰ درصد، افزایش یافته است.
همچنین در روزهای اوج مصرف، به ازای هر یک درجه کاهش دمای هوا، حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به مصرف روزانه گاز کشور افزوده می‌شود. این میزان افزایش مصرف، اهمیت مدیریت دمای محیط و استفاده بهینه از وسایل گرمایشی را نشان می‌دهد.
بر اساس اعلام مسئولان، حدود ۸۰ درصد گاز تزریق‌شده به شبکه در فصل سرد به بخش خانگی و تجاری اختصاص پیدا می‌کند. به همین دلیل، حتی تغییرات کوچک در رفتار مصرف‌کنندگان می‌تواند در کاهش فشار بر شبکه و تأمین گاز مناطق سردسیر مؤثر باشد.
سهم صرفه‌جویی مردم در جلوگیری از قطعی گاز
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است که کاهش یک درجه‌ای دمای محیط در زمان اوج مصرف می‌تواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی روزانه ایجاد کند؛ رقمی که با ظرفیت تولید یک فاز پارس جنوبی برابری می‌کند.
بر همین اساس، پویش تنظیم دمای ۲۰ درجه با هدف کاهش مصرف و حفظ پایداری شبکه در دستور کار قرار گرفته است. توصیه مسئولان این است که شهروندان دمای محیط خانه و محل کار را در محدوده آسایش حرارتی، حدود ۱۸ تا ۲۰ درجه، تنظیم کنند.
مهم‌ترین راهکارهای کاهش مصرف گاز عبارت‌اند از:
-
تنظیم دمای وسایل گرمایشی در محدوده متعارف و پرهیز از گرم کردن بیش از اندازه محیط.
-
سرویس دوره‌ای بخاری، پکیج و موتورخانه ساختمان.
-
استفاده از پرده‌های ضخیم و درزگیر برای جلوگیری از خروج گرما.
-
بستن دریچه‌های کولر و مسیرهای ورود هوای سرد در فصل زمستان.
-
خاموش کردن وسایل گرمایشی در فضاهای بلااستفاده.
-
استفاده از لباس مناسب فصل سرد به‌جای افزایش بیش از اندازه دمای خانه.
-
جلوگیری از روشن ماندن وسایل گرمایشی در زمان‌هایی که نیازی به آنها نیست.
برنامه دولت و شرکت ملی گاز برای عبور از زمستان
شرکت ملی گاز علاوه بر درخواست صرفه‌جویی از مشترکان، اقداماتی را برای افزایش پایداری شبکه و کاهش مصرف در بخش خانگی در دستور کار قرار داده است.
بهینه‌سازی موتورخانه‌ها، جایگزینی بخاری‌های کم‌بازده با تجهیزات پربازده، تقویت خطوط انتقال و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه از جمله برنامه‌های اعلام‌شده است.
بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز، تاکنون بیش از ۱۳۲ هزار موتورخانه در کشور بهینه‌سازی شده است. این اقدامات می‌تواند مصرف گاز ساختمان‌ها و مجتمع‌ها را حدود ۱۳ تا ۲۵ درصد کاهش دهد.
همچنین طرح تعویض بخاری‌های کم‌بازده با تجهیزات پربازده در حال اجراست و بخشی از برنامه‌های مربوط به آن بر استان‌های سردسیر و خانواده‌های تحت پوشش نهادهای حمایتی تمرکز دارد.
آیا گاز صنایع نیز در زمستان محدود می‌شود؟
افزایش مصرف خانگی در روزهای سرد می‌تواند بر میزان گاز قابل تخصیص به نیروگاه‌ها و صنایع اثر بگذارد. در چنین شرایطی، احتمال استفاده برخی واحدهای صنعتی از سوخت جایگزین یا اعمال محدودیت‌های مدیریت‌شده مطرح می‌شود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز اعلام کرده است که تا زمان بیان این اظهارات، محدودیت جدیدی برای صنایع اعمال نشده بود؛ با این حال، در صورت افزایش مصرف بخش خانگی و تجاری، ممکن است برخی صنایع برای تأمین انرژی به سوخت دوم متکی شوند.
در برنامه‌ریزی تأمین انرژی، صنایع مرتبط با نیازهای اساسی مردم، از جمله بخش‌های غذایی و دارویی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند و مسئولان بر ضرورت حفظ تأمین انرژی این بخش‌ها تأکید کرده‌اند.
جمع‌بندی؛ قطعی گاز قطعی نیست، اما خطر تنش وجود دارد
هشدارهای اخیر مسئولان نشان می‌دهد زمستان ۱۴۰۵ از نظر تأمین گاز با چالش‌هایی روبه‌رو خواهد بود. کاهش بخشی از ظرفیت تولید، ناترازی موجود و افزایش مصرف در روزهای سرد می‌تواند برخی مناطق کشور را با افت فشار یا محدودیت گاز مواجه کند.
مازندران، گلستان و خراسان شمالی در میان استان‌های مطرح‌شده شرایط حساس‌تری دارند و تهران نیز در صورت افزایش مصرف از احتمال بروز مشکل مستثنا نیست. با این حال، اعلام تنش گازی به معنای قطعی حتمی گاز در این استان‌ها نیست و میزان مصرف، شرایط آب‌وهوایی و اقدامات شرکت ملی گاز در پایداری شبکه نقش تعیین‌کننده خواهد داشت.
مسئولان از مشترکان خواسته‌اند با رعایت دمای متعارف، سرویس وسایل گرمایشی و جلوگیری از هدررفت انرژی، در کاهش فشار بر شبکه گازرسانی مشارکت کنند تا امکان تأمین پایدار گاز برای خانوارها، به‌ویژه در مناطق سردسیر، فراهم شود.
