دولت در حال طراحی سازوکار جدیدی برای شناسایی خانوارهای مشمول حمایت‌های معیشتی است و قرار است در این روش، دهک‌بندی به شکل سنتی دیگر تنها معیار تعیین‌کننده نباشد.
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرده است که دولت به جای تکیه صرف بر رتبه‌بندی دهک‌ها، وضعیت اقتصادی خانوارها و میزان «وسع» آنها را بررسی خواهد کرد. در این مدل، اطلاعات مختلف اقتصادی خانوار از منابع گوناگون جمع‌آوری و برای تعیین سطح برخورداری افراد مورد استفاده قرار می‌گیرد.
معیار جدید کالابرگ چیست؟
بر اساس توضیحات وزیر رفاه، در الگوی جدید خانوارها در گروه‌های دارای وسع پایین، متوسط و بالا قرار می‌گیرند و برای تعیین وضعیت اقتصادی آنها شاخص‌های مختلفی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
در این فرایند، اطلاعات مربوط به درآمد و دارایی خانوارها مورد توجه قرار می‌گیرد و داده‌های دستگاه‌های مختلف نیز با یکدیگر تجمیع خواهد شد. به این ترتیب، دولت می‌خواهد تصویری دقیق‌تر از وضعیت اقتصادی هر خانوار به دست آورد.
این تغییر با هدف آن انجام می‌شود که حمایت‌های معیشتی به خانوارهایی برسد که بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌ها نیاز بیشتری به حمایت دارند، نه اینکه صرفاً یک عدد به عنوان «دهک» مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد.
درآمد، ملک و خودرو در بررسی خانوارها
در مدل جدید، تنها میزان درآمد خانوار مورد توجه نیست و برخی دارایی‌ها نیز می‌تواند در ارزیابی وضعیت اقتصادی افراد مؤثر باشد.
بر اساس اظهارات وزیر اقتصاد، در شناسایی گروه هدف برای دریافت اعتبار بیشتر کالابرگ، شاخص‌هایی مانند درآمد، برخورداری از ملک و خودرو نیز مورد توجه قرار گرفته است.
بنابراین ممکن است دو خانوار که در یک دهک قرار گرفته‌اند، به دلیل تفاوت در دارایی‌ها و شرایط اقتصادی، در مدل جدید سطح متفاوتی از حمایت را دریافت کنند.
چه کسانی کالابرگ بیشتری می‌گیرند؟
یکی از اهداف اصلی تغییر شیوه شناسایی خانوارها، هدفمندتر کردن افزایش اعتبار کالابرگ عنوان شده است.
وزیر اقتصاد از شناسایی حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار بیشتر کالابرگ خبر داده است؛ با این حال، رقم نهایی افزایش اعتبار و نحوه توزیع آن هنوز به طور قطعی مشخص نشده است.
در نتیجه، نمی‌توان گفت تمام خانوارهای مشمول کالابرگ الزاماً افزایش اعتبار یکسانی دریافت خواهند کرد. دولت در حال بررسی مدلی است که در آن میزان حمایت با توجه به شرایط اقتصادی گروه‌های مختلف تعیین شود.
افزایش کالابرگ چقدر خواهد بود؟
همزمان با تغییر شیوه دهک‌بندی، موضوع افزایش اعتبار کالابرگ نیز در دستور کار دولت قرار دارد.
در اظهارات مسئولان، ارقام متفاوتی درباره میزان افزایش مطرح شده است. وزیر رفاه از مطرح شدن افزایش ۵۰ درصدی اعتبار از سوی بانک مرکزی سخن گفته، در حالی که وزیر اقتصاد رقم ۳۰۰ هزار تومان را مطرح کرده است.
با این حال، هیچ‌کدام از این ارقام را نباید به عنوان مبلغ قطعی افزایش برای همه خانوارها در نظر گرفت؛ چراکه اجرای افزایش اعتبار به تأمین منابع مالی و تصمیم نهایی دولت وابسته است.
احتمال اجرای طرح جدید از ۱۵ مهر
بر اساس اظهارات وزیر رفاه، دولت تلاش دارد مرحله جدید افزایش حمایت کالابرگی را از ۱۵ مهر ۱۴۰۵ آغاز کند، اما این تاریخ به معنای اجرای قطعی نیست و تحقق آن به تأمین اعتبار و نهایی شدن سازوکار اجرایی بستگی دارد.
به همین دلیل، خانوارها باید توجه داشته باشند که اخبار مربوط به افزایش کالابرگ یا تغییر گروه‌های مشمول، تا زمان اعلام رسمی جزئیات اجرایی، نباید به عنوان تغییر قطعی مبلغ دریافتی تلقی شود.
چرا دولت از دهک‌بندی فاصله می‌گیرد؟
دهک‌بندی سال‌ها یکی از اصلی‌ترین ابزارهای دولت برای شناسایی خانوارهای مشمول یارانه و حمایت‌های معیشتی بوده است؛ اما یکی از انتقادهای مطرح‌شده این است که قرار گرفتن دو خانوار در یک دهک الزاماً به معنای مشابه بودن شرایط اقتصادی آنها نیست.
دولت با تغییر این روش قصد دارد شاخص‌های بیشتری را وارد فرآیند ارزیابی کند تا تفاوت میان درآمد، دارایی و وضعیت اقتصادی خانوارها بهتر مشخص شود.
در صورت اجرای کامل این مدل، «دهک» دیگر تنها پاسخ به این پرسش نخواهد بود که یک خانوار چه میزان حمایت دریافت می‌کند و مجموعه‌ای از شاخص‌های اقتصادی در تعیین میزان حمایت نقش خواهد داشت.
کالابرگ در انتظار تأمین منابع مالی
با وجود مطرح شدن تغییر شیوه شناسایی خانوارها و افزایش احتمالی اعتبار، مسئله اصلی همچنان تأمین منابع مالی است.
به همین دلیل، دولت باید پیش از اجرای نهایی مرحله جدید، منابع مورد نیاز را مشخص و سازوکار پرداخت را نهایی کند. بنابراین در شرایط فعلی، تغییر معیار شناسایی خانوارها مطرح شده، اما میزان افزایش اعتبار کالابرگ و اجرای قطعی آن هنوز نیازمند تصمیم نهایی دولت است.
